Αναζήτηση

αλλόφυλος, η, ο [ἀλλόφυλος] αλ-λό-φυ-λος επίθ. (παρωχ.): που ανήκει σε διαφορετική φυλή ή έθνος: ~οι: εισβολείς.|| (συνήθ. ως ουσ.) Αφομοίωση/ένταξη ~ύλων. Κοινωνία που ανέχεται τον ~ο, τον αλλόγλωσσο, τον αλλόθρησκο. Πβ. αλλο-γενής, -εθνής. ΑΝΤ. ομόφυλος (2) ● ΦΡ.: αποθανέτω η ψυχή μου μετά των αλλοφύλων (ΠΔ): λέγεται όταν κάποιος επιλέγει να ζημιωθεί και ο ίδιος, προκειμένου να υποστούν βλάβη οι εχθροί του. [< αρχ. ἀλλόφυλος]

αποικιοποίηση[ἀποικιοποίηση] α-ποι-κι-ο-ποί-η-ση ουσ. (θηλ.): επιβολή αποικιοκρατικού καθεστώτος από ισχυρότερη χώρα σε ασθενέστερη: αγώνας ενάντια στην ~. Βλ. ιμπεριαλισμός, -ποίηση. ΑΝΤ. αποαποικιοποίηση [< γαλλ. colonisation]

αποίκιση[ἀποίκιση] α-ποί-κι-ση ουσ. (θηλ.) & αποίκηση 1. ίδρυση αποικίας: ~ νησιών.|| (κατ' επέκτ.) ~ του Άρη. ΣΥΝ. αποικισμός 2. ΒΙΟΛ. (για ομάδα μικροβίων) εγκατάσταση στον οργανισμό: βακτηριακή ~. [< 1: μτγν. ἀποίκησις 2: γαλλ. colonisation]

αποχαλίνωση[ἀποχαλίνωση] α-πο-χα-λί-νω-ση ουσ. (θηλ.) (αρνητ. συνυποδ.): απελευθέρωση, απαλλαγή από κάθε ηθικό ή άλλο περιορισμό: σεξουαλική ~. ~ της βίας/των ενστίκτων/των παθών. Αναρχία και ~. Πβ. εκτραχηλισμός. ΑΝΤ. χαλιναγώγηση (1) [< γαλλ. débridement]

βασιλιάςβα-σι-λιάς ουσ. (αρσ.) {βασιλιάδες} & (επίσ.) βασιλέας, βασιλεύς {βασιλ-έως | -είς, -έων} 1. (κ. με κεφαλ. Β) (για άνδρα) ανώτατος ισόβιος άρχοντας ενός κράτους, που καταλαμβάνει την εξουσία, συνήθ. με κληρονομικό δικαίωμα: αυταρχικός/έκπτωτος/μυθικός/συνταγματικός ~. Ο πρώην/ο τέως ~. Η Αυτού Μεγαλειότης ο ~ της ... Τα ανάκτορα/η αυλή/ο θρόνος/το παλάτι/το σκήπτρο/το στέμμα/οι σύμβουλοι του ~ά. Βλ. αυτοκράτορας, ηγεμόνας, μονάρχης, συμβασιλέας, τσάρος, τύραννος.|| (ΜΥΘ.) Ο ~ των θεών και των ανθρώπων (= ο Δίας). Ο ~ του κάτω κόσμου (= ο Άδης). ΣΥΝ. άναξ 2. (μτφ.) κυρίαρχος σε έναν χώρο, έναν τομέα, ένα σύνολο: ο ~ των σπορ (: το ποδόσφαιρο). Ο ~ του ροκ εν ρολ/της φόρμουλα 1. Ο ~ των ζώων (: το λιοντάρι)/των πουλιών (: ο αετός). Πβ. άρχοντας, ηγέτης, κύριος. 3. ΕΚΚΛΗΣ. (κ. με κεφαλ. Β, συνήθ. στον τ. βασιλεύς) ο Θεός: ο ~ των ουρανών/του σύμπαντος (κόσμου). Πβ. Κύριος. 4. (στο σκάκι) το πιο σημαντικό πιόνι, που μπορεί να κινήσει ο παίκτης κατά ένα τετράγωνο προς οποιαδήποτε κατεύθυνση και που, αν το αιχμαλωτίσει ο αντίπαλος, κερδίζει την παρτίδα: ~, βασίλισσα, αξιωματικοί, άλογα, πύργοι, στρατιωτάκια. Βλ. πατ, ρουά¹, σαχ. 5. (σπάν., στην τράπουλα) ρήγας. Βλ. ντάμα. ● ΣΥΜΠΛ.: ο Βασιλεύς της Δόξης/των Αιώνων & των Βασιλέων: ΕΚΚΛΗΣ. ο Κύριος., ο Μέγας Βασιλεύς: ΕΚΚΛΗΣ. ο Ιησούς Χριστός., ο μαρμαρωμένος βασιλιάς βλ. μαρμαρώνω ● ΦΡ.: εκεί που και ο βασιλιάς πάει μόνος του (προφ.): στην τουαλέτα., ο βασιλεύς απέθανε, ζήτω ο βασιλεύς! (παλαιότ.): για να δηλωθεί άμεση διαδοχή ή αντικατάσταση., σαν βασιλιάς: με πλούτη και ανέσεις, πλουσιοπάροχα: Ζει/περνάει ~ ~ (= βασιλικά). Πβ. άρχοντας, πασάς. , βασιλικότερος του βασιλέως βλ. βασιλικός, ο βασιλιάς είναι γυμνός βλ. γυμνός ● βλ. βασίλισσα [< μεσν. βασιλιάς, αγγλ. king, γαλλ. roi]

εξωτικός, ή, ό [ἐξωτικός] ε-ξω-τι-κός επίθ. & (λαϊκό) ξωτικός (θετ. συνυποδ.) 1. που σχετίζεται με, βρίσκεται σε ή προέρχεται από μακρινές περιοχές, συνήθ. τροπικές: ~ός: παράδεισος. ~ή: κουζίνα/παραλία. ~οί: προορισμοί. ~ά: νησιά/πουλιά/φρούτα/φυτά. 2. (μτφ.) ασυνήθιστος: κοπέλα με ~ή ομορφιά (= σπάνια). ΑΝΤ. κοινός, συνηθισμένος. [< μτγν. ἐξωτικός 'εξωτερικός', γαλλ. exotique, αγγλ. exotic]

επ-βλ. επι-

έποικος[ἔποικος] έ-ποι-κος ουσ. (αρσ. + θηλ.) {-ου (λόγ.) -οίκου}: πρόσωπο που συμμετέχει σε εποικισμό: αποχώρηση/εγκατάσταση/εισαγωγή/επαναπατρισμός/παραμονή/μεταφορά ~οίκων. Βλ. άπ-, μέτ-οικος. ΑΝΤ. αυτόχθων (1) [< αρχ. ἔποικος]

ιμπεριαλισμός[ἰμπεριαλισμός] ι-μπε-ρι-α-λι-σμός ουσ. (αρσ.): ΠΟΛΙΤ. πολιτική ισχυρού κράτους η οποία βασίζεται στην άσκηση ελέγχου και στην κυριαρχία του σε άλλα κράτη, συνήθ. ασθενέστερα: οικονομικός/πολιτιστικός ~. Βλ. αποικιοκρατία, -ισμός. ΣΥΝ. επεκτατισμός ΑΝΤ. αντιιμπεριαλισμός [< γαλλ. impérialisme]

ιμπεριαλιστικός, ή, ό [ἰμπεριαλιστικός] ι-μπε-ρι-α-λι-στι-κός επίθ.: ΠΟΛΙΤ. που σχετίζεται με τον ιμπεριαλισμό ή τους ιμπεριαλιστές: ~ός: ανταγωνισμός/πόλεμος. ~ή: δύναμη/εισβολή/επίθεση/πολιτική. ~οί: κύκλοι. ~ές: χώρες. Πβ. επεκτατ-, κατακτητ-ικός. Βλ. αποικιοκρατικός, -ιστικός¹. ΣΥΝ. αυτοκρατορικός (3) ΑΝΤ. αντιιμπεριαλιστικός [< γαλλ. impérialiste]

-ισμόςεπίθημα αφηρημένων αρσενικών ουσιαστικών που δηλώνει 1. ενέργεια, αποτέλεσμα: καταρτ~/μεταβολ~/πανηγυρ~/παραθερ~/συμψηφ~/υπνωτ~.|| Oραματ~/προβληματ~. 2. θεωρία, τέχνη: αγνωστικ~/δαρβιν~/δυϊσμός/ουμαν~/πλουραλ~/σχετικ~. Kαπιταλ~/κομμουν~/σοσιαλ~.|| (αρνητ.) Σκοταδ~.|| (κίνημα:) Δημοτικ~. Φεμιν~.|| (διδασκαλία:) Στωικ~/χριστιαν~. Μανιχα-ϊσμός.|| Κλασικ~/μινιμαλ~/ρεαλ~/ρομαντ~. 3. στάση, συμπεριφορά: αλτρου~.|| (συνήθ. μειωτ.) Αριβ~/ατομ~/εγω~/σοβιν~/στρουθοκαμηλ~/χαμαιλεοντ~/χαφιεδ~. 4. ενασχόληση, δραστηριότητα: αθλητ~/ακτιβ~/αλπιν~/προσκοπ~. 5. ΙΑΤΡ. πάθηση, νόσο: δαλτον~. 6. φαινόμενο: γεωτροπ~/ιον~.|| Γαλλ~.

κληρουχίακλη-ρου-χί-α ουσ. (θηλ.) 1. ΣΤΡΑΤ. το σύνολο των ναυτών που υπηρετούν τη θητεία τους στο Πολεμικό Ναυτικό και ανήκουν στην ίδια σειρά. 2. ΑΡΧ. διανομή κλήρων στους Αθηναίους που εγκαθίσταντο ως φρουρά σε συμμαχικές ή υποτελείς πόλεις-κράτη. Βλ. αποικία. [< 2: αρχ. κληρουχία]

-ποίηση{-ποίησης (λόγ.) -ποιήσεως | σπανιότ. στον πληθ. -ποιήσεις} (λόγ.): επίθημα αφηρημένων θηλυκών ουσιαστικών που δηλώνει ενέργεια, προώθηση συγκεκριμένης διαδικασίας ή και το αποτέλεσμά της: αγιο~/αισθητο~/απομυθο~/εντατικο~/ευαισθητο~/θεο~/μαζο~/στοχο~. Κωδικο~/οπτικο~/σελιδο~. Κεφαλαιο~/μετοχο~/ρευστο~/τιμαριθμο~. Διεθνο~/κομματικο~/παγκοσμιο~/ποινικο~/φτωχο~.