| ID | Λήμμα | Ερμηνεία | |
|---|---|---|---|
| 20293 | θαλιδομίδη | θα-λι-δο-μί-δη ουσ. (θηλ.): ΦΑΡΜΑΚ. ηρεμιστικό και υπνωτικό φάρμακο το οποίο απαγορεύτηκε (1961) λόγω της τερατογόνου δράσης του: τα θύματα/τα παιδιά της ~ης (: που γεννήθηκαν με γενετικές ανωμαλίες). Εμβρυϊκές δυσπλασίες/παραμορφώσεις των άκρων που οφείλονται σε χορήγηση ~ης στην έγκυο. Βλ. τερατογένεση, φωκομελία.|| Δοκιμές με ~ για τη θεραπεία του καρκίνου. [< γερμ. Thalidomid, γαλλ. thalidomide,περ. 1960] | |
| 20294 | θάλλει | θάλ-λει ρ. (αμτβ.) {μόνο σε ενεστ. και παρατ.} (λόγ.) 1. (μτφ.) βρίσκεται σε ακμή: ~ουν τα γράμματα/οι τέχνες. Πβ. ακμάζω, ευδοκιμώ.|| (αρνητ. συνυποδ.) ~ ο ατομικισμός/η διαπλοκή/ο λαϊκισμός/η φοροδιαφυγή. ΑΝΤ. παρακμάζω 2. (για φυτό) βγάζει άνθη, βλαστούς. Πβ. ανθίζει, βλασταίνει. ΑΝΤ. μαραίνεται. [< αρχ. θάλλω] | |
| 20295 | θάλλιο | θάλ-λι-ο ουσ. (ουδ.) {θαλλίου}: ΧΗΜ. μεταλλικό χημικό στοιχείο (σύμβ. Tl, Ζ, 81) με αργυρόλευκο χρώμα και δηλητηριώδεις ιδιότητες: ραδιενεργό/τομογραφικό/χλωριούχο ~. Απεικόνιση/τεστ κοπώσεως με ~. Σπινθηρογράφημα ~ου.|| Ποντικοφάρμακο με ~. [< γαλλ.-αγγλ. thallium < νεολατ. ~, < αρχ. θαλλός] | |
| 20296 | θαλλός | θαλ-λός ουσ. (αρσ.) 1. ΒΟΤ. το φυτικό σώμα λειχηνών, μυκήτων, φυκών: το αναπαραγωγικό/βλαστικό τμήμα του ~ού. Πβ. βλαστός. Βλ. μυκήλιο. 2. (αρχαιοπρ.) τρυφερό, πράσινο κλαδί φυτού. Πβ. βλαστάρι, φιντάνι. [< 2: αρχ. θαλλός ‘βλαστάρι, κλαδί (συχνά της ελιάς)’, γαλλ. thalle, αγγλ. thallus] | |
| 20297 | θάλπος | θάλ-πος ουσ. (ουδ.) & θάλπη (η) (λόγ.-λογοτ.): θαλπωρή: ~ του ήλιου/μεσημεριού.|| (μτφ.) Το ~ της αγκαλιάς/οικογενειακής εστίας. Πβ. ζεστασιά. [< αρχ. θάλπος ‘ζέστη’] | |
| 20298 | θάλπω | θάλ-πω ρ. (μτβ. κ. αμτβ.) {μόνο στον ενεστ. κ. παρατ.} (αρχαιοπρ.): (κυριολ. κ. μτφ.) ζεσταίνω. Βλ. περι~, υπο~. [< αρχ. θάλπω] | |
| 20299 | θαλπωρή | θαλ-πω-ρή ουσ. (θηλ.) (λόγ.) ΣΥΝ. ζεστασιά, θάλπος 1. (μτφ.) ατμόσφαιρα τρυφερότητας και στοργής: γλυκιά/μητρική/οικογενειακή/σπιτική ~. Στέρηση/στιγμές ~ής. Πβ. εγκαρδιότητα. 2. ήπια ζέστη: η ~ του τζακιού/της φωτιάς. Αίσθηση ~ής. Πβ. θερμότητα. ΑΝΤ. παγωνιά, ψύχρα. [< αρχ. θαλπωρή] | |
| 20300 | θάμα | θά-μα ουσ. (ουδ.) (λαϊκό): θαύμα. ● ΦΡ.: πράματα και θάματα/θαύματα: για κάτι εξαιρετικό και απρόβλεπτο, που εκπλήσσει κάποιον θετικά ή αρνητικά: Τα μάτια μας είδαν ~ ~! Έγιναν/έκανε/ζήσαμε/συνέβησαν ~ ~. Υπόσχονται ~ ~., εν τω άμα (και το θάμα/θαύμα) βλ. άμα [< αρχ. θαῦμα] | |
| 20301 | θάμβος | θάμ-βος ουσ. (ουδ.) {θάμβ-ους} & θάμπος (λόγ.-λογοτ.) 1. λαμπερό, εκτυφλωτικό φως: το ~ του ήλιου. Πβ. λάμψη, φέγγος. 2. (μτφ.) λαμπρότητα που προκαλεί δέος· το ίδιο το δέος: το ~ της ζωής/του κάλλους. Πβ. ακτινοβολία.|| Κυριεύτηκαν από ~ και έκπληξη. Πβ. θαυμασμός. 3. ΙΑΤΡ. διαταραχή της όρασης που προκαλείται από πολύ δυνατό φως. [< πβ. αρχ. θάμβος ‘έκπληξη, θαύμα’] | |
| 20302 | θαμβος | , ή, ό θαμ-βω-τι-κός επίθ. (λόγ.) & θαμπωτικός ΣΥΝ. εκθαμβωτικός 1. που θαμπώνει τα μάτια: ~ό: φως. Πβ. εκτυφλωτικός. Βλ. αντι~. 2. που εντυπωσιάζει, που προκαλεί θαυμασμό: ~ή: ομορφιά. | |
| 20303 | θαμμένος | βλ. θάβω | |
| 20304 | θαμνοειδής | , ής, ές θα-μνο-ει-δής επίθ.: ΒΟΤ. που μοιάζει με θάμνο: ~ή: φυτά.|| (ως ουσ. ουδ.) Ποικιλίες ~ών. Φυτώριο δέντρων και ~ών. Βλ. -ειδής. ΣΥΝ. θαμνώδης (1) [< μτγν. θαμνοειδής] | |
| 20305 | θαμνοκοπτικός | , ή, ό θα-μνο-κο-πτι-κός επίθ./ουσ.: (για εργαλείο) που χρησιμοποιείται για την κοπή και το κλάδεμα θάμνων ή θαμνοειδών φυτών: ~ό: μηχάνημα.|| (ως ουσ.) ~ό καθαρισμού δασών. Εξαρτήματα/μαχαίρια/μεσινέζες ~ών. Βλ. χορτοκοπτικός. | |
| 20306 | θάμνος | θά-μνος ουσ. (αρσ.): χαμηλό ξυλώδες φυτό χωρίς κορμό: αγκαθωτός/άγριος/αειθαλής/ανθοφόρος/αρωματικός/δενδρώδης/καλλωπιστικός/πολυετής/φρυγανώδης/φυλλοβόλος ~. Αραιοί/μικροί/πυκνοί ~οι. Συστάδα από ~ους. Πβ. χαμόδεντρο. Βλ. βάτος. [< αρχ. θάμνος] | |
| 20307 | θαμνοσκεπής | , ής, ές θα-μνο-σκε-πής επίθ. (λόγ.): που καλύπτεται από θάμνους: ~ής: έκταση. Πβ. θαμνώδης. Βλ. -σκεπής. | |
| 20308 | θαμνότοπος | θα-μνό-το-πος ουσ. (αρσ.): έκταση που καλύπτεται κυρ. από θάμνους: ~ με κουμαριές/πουρνάρια/ρείκια. Αμμώδεις/ξηροί/παράκτιοι ~οι. Βουνοπλαγιές με αραιούς/πυκνούς ~ους. Βλ. λιβάδι, λόγγος, χορτολίβαδο, -τόπος. ΣΥΝ. θαμνώνας | |
| 20309 | θαμνώδης | , ης, ες θα-μνώ-δης επίθ. {θαμνώδ-ους | -εις (ουδ. -η), -ών} 1. ΒΟΤ. που έχει τα χαρακτηριστικά του θάμνου: ~η: φυτά. ΣΥΝ. θαμνοειδής 2. (λόγ.) που καλύπτεται ή αποτελείται από θάμνους: ~ης: έκταση/περιοχή. ~ες: τοπίο. Πβ. θαμνοσκεπής.|| Πυκνή, ~ης βλάστηση. Βλ. -ώδης. [< 1: μτγν. θαμνώδης] | |
| 20310 | θαμνώνας | θα-μνώ-νας ουσ. (αρσ.): θαμνώδης έκταση: αραιοί/μεσογειακοί (: με μακία, πουρνάρια, φρύγανα, κουμαριές)/πυκνοί ~ες. ~ες αείφυλλων πλατύφυλλων. ~ες με αρμυρίκια. Βλ. -ώνας. ΣΥΝ. θαμνότοπος | |
| 20311 | θαμπάδα | θα-μπά-δα ουσ. (θηλ.): η ιδιότητα του θαμπού: ελαφριά ~. ~ του γυαλιού/της εικόνας/της επιδερμίδας/των μαλλιών/των μετάλλων/του πατώματος/των χρωμάτων (πβ. μουντάδα). Ειδικό προϊόν που διώχνει/εξαφανίζει τη ~, χαρίζοντας λάμψη στο πρόσωπο. Πβ. θολότητα. ΑΝΤ. γυαλάδα, διαύγεια.|| Η ~ των ματιών (: έλλειψη καθαρής όρασης· πβ. θολούρα). Πβ. θάμπωμα. Βλ. -άδα. | |
| 20312 | θαμπός | , ή, ό θα-μπός επίθ. ΣΥΝ. θολός 1. που δεν έχει διαφάνεια, διαύγεια ή δεν είναι καθαρός: ~ός: καθρέφτης/φακός. ~ή: επιφάνεια. ~ό: γυαλί (ΑΝΤ. διαφανές)/μέταλλο. ~ά: τζάμια. Πβ. θολερός. ΣΥΝ. θαμπωμένος (2) ΑΝΤ. γυαλιστερός, διαυγής (1) 2. που δεν έχει λάμψη, φωτεινότητα, μουντός: ~ή: επιδερμίδα. ~ό: δέρμα. ~ά: μαλλιά. Πβ. άτονος. ΑΝΤ. λαμπερός, στιλπνός.|| ~ός: ουρανός (πβ. ομιχλώδης, σκοτεινός, συννεφιασμένος). ~ή: ατμόσφαιρα. ~ό: φως (πβ. αμυδρό, αχνό, ωχρό)/χρώμα.|| (μτφ.) ~ό: βλέμμα. 3. που δεν διακρίνεται με σαφήνεια· που δεν είναι σαφής, συγκεκριμένος: ~ός: ήχος. ~ή: εικόνα/φωτογραφία. ΑΝΤ. ευκρινής.|| ~ή: όραση (= μειωμένη).|| (μτφ.) ~ές: αναμνήσεις/μνήμες (πβ. ακαθόριστες, αόριστες). ● επίρρ.: θαμπά [< μεσν. θαμπός] |
Πανεπιστημίου 28, 106 79, Αθήνα
210 3664700
Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
Αθήνα 2023.
Τρίστηλο με έγχρωμα λήμματα, σε χαρτί βίβλου των 60γρ. διαστάσεων 21 x 29,50 εκατοστά.
© 2022 ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΑΘΗΝΩΝ