| ID | Λήμμα | Ερμηνεία | |
|---|---|---|---|
| 30787 | μετάξι | με-τά-ξι ουσ. (ουδ.) {μεταξ-ιού}: ουσία που εκκρίνεται με μορφή λεπτού και λαμπερού νήματος από διάφορα αρθρόποδα (κυρ. τον μεταξοσκώληκα, άλλες κάμπιες, αλλά και τις αράχνες)· ιδ. συνεκδ. το νήμα, το ύφασμα ή το ρούχο που κατασκευάζεται από αυτή την ουσία: άγριο (βλ. σουά σοβάζ)/ακατέργαστο/καθαρό/συνθετικό/τεχνητό/φυσικό ~. Κόκκινο/λευκό ~.|| ~ για πλέξιμο (: μεταξένια κλωστή). Χειροποίητο χαλί από μαλλί και ~.|| Ζωγραφική σε ~.|| (μτφ.) Δέρμα/μαλλιά (σαν) ~ (: απαλά, λαμπερά). ● ΣΥΜΠΛ.: ο δρόμος/η οδός του μεταξιού: αρχαία εμπορική οδός που ένωνε την Ανατολή με τη Δύση και εξυπηρετούσε πολιτιστικούς και θρησκευτικούς σκοπούς. [< γερμ. Seidenstraße, αγγλ. Silk Road] [< μτγν. μετάξιον, μεσν. μετάξι(ν)] | |
| 30788 | μεταξικός | , ή, ό με-τα-ξι-κός επίθ. ΙΣΤ.-ΠΟΛΙΤ.: που αναφέρεται στο δικτατορικό καθεστώς που επέβαλε ο Ιωάννης Μεταξάς την 4η Αυγούστου 1936 (ως το 1941): ~ός: νόμος. ~ή: δικτατορία.|| Οι ~οί (: οι οπαδοί του Μεταξά). | |
| 30789 | μετάξινος | , η, ο με-τά-ξι-νος επίθ. (σπάν.): μεταξωτός, μεταξένιος. | |
| 30790 | μεταξίωση | με-τα-ξί-ω-ση ουσ. (θηλ.): ΦΙΛΟΣ. αλλαγή του καθιερωμένου κώδικα αξιών: ~ ενός πολιτικού συστήματος. | |
| 30791 | μεταξοβιομηχανία | με-τα-ξο-βι-ο-μη-χα-νί-α ουσ. (θηλ.) (παρωχ.): βιομηχανία παραγωγής και επεξεργασίας μεταξιού· συνεκδ. το αντίστοιχο εργοστάσιο. Βλ. σηροτροφία. | |
| 30792 | μεταξογόνος | , ος, ο με-τα-ξο-γό-νος επίθ.: μόνο στο ● ΣΥΜΠΛ.: μεταξογόνος αδένας: ΖΩΟΛ.-ΒΙΟΛ. αδένας του μεταξοσκώληκα που εκκρίνει την ουσία από την οποία παράγεται το μετάξι. | |
| 30793 | μεταξοειδής | , ής, ές με-τα-ξο-ει-δής επίθ. (επιστ.): που έχει την υφή μεταξιού: ~ές: τρίχωμα. ~ή: άνθη. Βλ. -ειδής. ΣΥΝ. μεταξένιος (1) | |
| 30794 | μεταξόνιο | με-τα-ξό-νι-ο ουσ. (ουδ.) {-ου (λόγ.) -ίου}: ΤΕΧΝΟΛ. η απόσταση μεταξύ των κέντρων εμπρόσθιου και οπίσθιου τροχού ενός οχήματος. Βλ. μετατρόχιο. [< γαλλ. empattement] | |
| 30795 | μεταξοσκώληκας | με-τα-ξο-σκώ-λη-κας ουσ. (αρσ.): ΖΩΟΛ. η κάμπια (επιστ. ονομασ. Bombyx mori) που εκκρίνει την ουσία από την οποία παράγεται το μετάξι: κουκούλι ~α. Εκτροφή ~ων (= σηροτροφία). [< γαλλ. ver à soie] | |
| 30796 | μεταξοσκωληκοτροφία | με-τα-ξο-σκω-λη-κο-τρο-φί-α ουσ. (θηλ.) (παρωχ.): ΖΩΟΤ. σηροτροφία. | |
| 30797 | μεταξόσπορος | με-τα-ξό-σπο-ρος ουσ. (αρσ.): αβγό μεταξοσκώληκα. [< μεσν. μεταξόσπορος] | |
| 30798 | μεταξοτυπία | με-τα-ξο-τυ-πί-α ουσ. (θηλ.): ΤΥΠΟΓΡ. τεχνική καλλιτεχνικών κυρ. εκτυπώσεων κατά την οποία χρησιμοποιείται ένα πλαίσιο (οθόνη) με τεντωμένο πάνω σε αυτό πλέγμα (γάζα)· συνεκδ. το αντίστοιχο έργο (τέχνης): συλλεκτική/χειροποίητη ~. ~ σε γυαλί/ξύλο/πλαστικό/ύφασμα (βλ. στάμπα)/χαρτί. Υπογεγραμμένες ~ες του γνωστού ζωγράφου ... Βλ. στένσιλ, χαρακτικό, βαθυ-, χρυσο-τυπία, λιθο-, ξυλο-, χαλκο-γραφία. [< γερμ. Seidensiebdruck] | |
| 30799 | μεταξοτυπικός | , ή, ό με-τα-ξο-τυ-πι-κός επίθ.: ΤΥΠΟΓΡ. που σχετίζεται με τη μεταξοτυπία: ~ή: εκτύπωση/μηχανή. ~ό: μελάνι. Βλ. χαρακτικός, λιθο-, ξυλο-, χαλκο-γραφικός. | |
| 30800 | μεταξουργείο | [μεταξουργεῖο] με-τα-ξουρ-γεί-ο ουσ. (ουδ.) (παρωχ.): εργοστάσιο επεξεργασίας ή/και ύφανσης μεταξιού. [< γαλλ. soierie, γερμ. Seidenfabrik] | |
| 30801 | μεταξουργία | με-τα-ξουρ-γί-α ουσ. (θηλ.) (επίσ.): παραγωγή και επεξεργασία μεταξιού και ο αντίστοιχος βιομηχανικός κλάδος. Πβ. μεταξοϋφαντουργία. Βλ. -ουργία, σηροτροφία. [< γαλλ. soierie] | |
| 30802 | μεταξουργός | με-τα-ξουρ-γός ουσ. (αρσ. + θηλ.) (παρωχ.): τεχνίτης που επεξεργάζεται μετάξι. Βλ. -ουργός1. | |
| 30803 | μεταξοΰφαντος | , η, ο με-τα-ξο-ΰ-φα-ντος επίθ. (σπάν.-λογοτ.): μεταξένιος, μεταξωτός: ~ο: μαντήλι. ~α: υφάσματα. | |
| 30804 | μεταξοϋφαντουργία | με-τα-ξο-ϋ-φα-ντουρ-γί-α ουσ. (θηλ.): τεχνική παραγωγής μεταξωτών υφασμάτων και ο αντίστοιχος βιομηχανικός κλάδος. Πβ. μεταξουργία. Βλ. σηροτροφία. | |
| 30805 | μεταξύ | με-τα-ξύ πρόθ. & (οικ.) αναμεταξύ 1. (+ γεν.) δηλώνει θέση ή διάστημα που βρίσκεται εντός δύο τοπικών, χρονικών ή ποσοτικών ορίων: ~ ουρανού και θάλασσας.|| ~ δύο αιώνων. Οι αγώνες θα διεξαχθούν ~ της 15ης Σεπτεμβρίου και 1ης Οκτωβρίου.|| Η θερμοκρασία θα κυμανθεί μεταξύ 20 και 25 βαθμών Κελσίου. Το παιχνίδι αυτό προορίζεται για παιδιά ~ πέντε και έντεκα χρόνων (= από ... έως ...). 2. (+ γεν., συχνά + αδύνατοι τύποι της προσωπικής αντωνυμίας) για να γίνει αναφορά σε δύο ή περισσότερα πρόσωπα, μέρη, πράγματα: ισότητα ~ ανδρών και γυναικών. Υπογράφτηκε συμφωνία ~ των δύο χωρών. Τα βρήκαν/τσακώθηκαν ~ τους. (για δήλωση αλληλοπάθειας) Αγαπιούνται πολύ ~ τους (= αλληλοαγαπιούνται). ~ αγνώστων αισθάνομαι άβολα. Δεν έχουν τίποτα κοινό ~ τους.|| Δεν μπορώ να επιλέξω ~ των δύο. Είναι ~ των πρώτων χωρών που ... (: συγκαταλέγεται στις πρώτες χώρες που ...)|| Το έργο είναι κάτι ~ τραγωδίας και κωμωδίας (: έχει στοιχεία και από τα δύο είδη).|| (ως επίθ.) Ο ~ μας αγώνας/ανταγωνισμός/διάλογος. Η ~ τους επικοινωνία/σχέση. Το ~ τους παιχνίδι. Οι ~ τους διαφορές. Πβ. ανάμεσα, συνα~. ● ΦΡ.: εντωμεταξύ/στο μεταξύ 1. όσο γίνεται, εκτελείται κάτι, στο ενδιάμεσο χρονικό διάστημα: Θα φύγουμε σε δυο ώρες. ~ μπορείς να κάνεις ένα μπάνιο. 2. ωστόσο, όμως: Μας κατηγορούσε, εμείς ~ δεν ξέραμε τίποτα για το θέμα., μεταξύ μας: όταν λέμε κάτι εμπιστευτικά σε κάποιον ή για να δηλωθεί οικειότητα: ~ ~, του είπα ψέματα ότι ...|| Έλα, πες μου, ~ ~ είμαστε. [< γαλλ. entre nous] , μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας: στο μεταίχμιο, σε οριακό σημείο: Ακροβατεί/βρίσκεται/παραπαίει ~ ~. ΣΥΝ. στην κόψη του ξυραφιού, εκ/μεταξύ δύο κακών το μη χείρον βέλτιστον βλ. βέλτιστος, εν μέσω (δύο) πυρών βλ. πυρ, θα/να/ας μείνει ανάμεσά μας/μεταξύ μας βλ. ανάμεσα, μεταξύ (των) άλλων βλ. άλλος, μεταξύ ζωής και θανάτου βλ. ζωή, μεταξύ κατεργαραίων ειλικρίνεια βλ. κατεργάρης, κατεργάρα, μεταξύ Σκύλλας και Χάρυβδης/ανάμεσα στη Σκύλλα και τη Χάρυβδη βλ. Σκύλλα, μεταξύ σοβαρού και αστείου βλ. σοβαρός, μεταξύ σφύρας και άκμονος/άκμονα βλ. άκμονας, μεταξύ τυρού και αχλαδιού βλ. τυρός [< αρχ. μεταξύ] | |
| 30806 | μεταξωτός | , ή, ό με-τα-ξω-τός επίθ.: που είναι φτιαγμένος από μετάξι: ~ή: γραβάτα/εσάρπα/κλωστή/μουσελίνα. ~ό: μαντίλι/πουκάμισο/σιφόν/ύφασμα (βλ. ταφτάς)/(νυφικό) φόρεμα (βλ. σατέν, σουά σοβάζ)/φουλάρι. ΣΥΝ. μεταξένιος (2) ● Ουσ.: μεταξωτά (τα): ρούχα, υφάσματα ή άλλα είδη από μετάξι. Πβ. κουκουλάρικα. ● ΦΡ.: πουλά φύκια για μεταξωτές κορδέλες βλ. φύκια, τα μεταξωτά βρακιά θέλουν κι επιδέξιους/και μεταξωτούς κώλους βλ. βρακί [< μτγν. μεταξωτός] |
Πανεπιστημίου 28, 106 79, Αθήνα
210 3664700
Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
Αθήνα 2023.
Τρίστηλο με έγχρωμα λήμματα, σε χαρτί βίβλου των 60γρ. διαστάσεων 21 x 29,50 εκατοστά.
© 2022 ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΑΘΗΝΩΝ