| ID | Λήμμα | Ερμηνεία | |
|---|---|---|---|
| 36830 | όρειος | , α, ο [ὄρειος] ό-ρει-ος επίθ. (λόγ.): κυρ. στο ● ΣΥΜΠΛ.: ορεία κρύσταλλος: ΟΡΥΚΤ. άχρωμη, διαυγής ποικιλία του χαλαζία η οποία χρησιμοποιείται για την κατασκευή οπτικών εξαρτημάτων και διακοσμητικών αντικειμένων. [< αρχ. ὄρειος ‘που προέρχεται από το βουνό’] | |
| 36831 | ορειχάλκινος | , η, ο [ὀρειχάλκινος] ο-ρει-χάλ-κι-νος επίθ.: ΜΕΤΑΛΛ. -ΤΕΧΝΟΛ. φτιαγμένος από ορείχαλκο: ~η: αντλία. ~α: εξαρτήματα/φωτιστικά. Πβ. μπρούντζινος.|| ~ος: αδριάντας. ~η: προτομή. ~ο: άγαλμα. ~α: γλυπτά.|| (ΑΡΧΑΙΟΛ.) ~η: ασπίδα/πινακίδα. ● ΣΥΜΠΛ.: Εποχή του Ορείχαλκου/Ορειχάλκινη Εποχή βλ. ορείχαλκος [< αρχ. ὀρειχάλκινος] | |
| 36832 | ορείχαλκος | [ὀρείχαλκος] ο-ρεί-χαλ-κος ουσ. (αρσ.) {-ου (λόγ.) -άλκου}: ΜΕΤΑΛΛ. κράμα χαλκού και ψευδάργυρου: επινικελωμένος/επίχρυσος/επιχρωμιωμένος/φωσφορούχος/χυτός ~. Πβ. μπρούντζος. ● ΣΥΜΠΛ.: Εποχή του Ορείχαλκου/Ορειχάλκινη Εποχή: Εποχή του Χαλκού. [< αρχ. ὀρείχαλκος] | |
| 36833 | ορειχαλκουργία | [ὀρειχαλκουργία] ο-ρει-χαλ-κουρ-γί-α ουσ. (θηλ.): κατασκευή ειδών από ορείχαλκο και συνεκδ. η αντίστοιχη βιομηχανική μονάδα. Βλ. -ουργία. | |
| 36834 | ορειχαλκουργός | [ὀρειχαλκουργός] ο-ρει-χαλ-κουρ-γός ουσ. (αρσ.): τεχνίτης που επεξεργάζεται τον ορείχαλκο. Βλ. -ουργός1. | |
| 36835 | ορεκτικός | , ή, ό [ὀρεκτικός] ο-ρε-κτι-κός επίθ. & (προφ.) ορεχτικός: που ανοίγει την όρεξη: ~ός: μεζές. ~ή: μυρωδιά. ~ό: ποτό (= απεριτίφ). ~ές: λιχουδιές. ~ά: πιάτα. ● Ουσ.: ορεκτικό (το): έδεσμα που σερβίρεται συνήθ. πριν από το κυρίως πιάτο, ορντέβρ: παραδοσιακό/πικάντικο/τοπικό ~. Ζεστά/κρύα ~ά. Μπουφές/ποικιλία ~ών. Βλ. αντιπάστο, καναπεδάκια, μεζές, τάπας. [< μτγν. ὀρεκτικός] | |
| 36836 | ορεξάτος | , η, ο [ὀρεξᾶτος] ο-ρε-ξά-τος επίθ. (οικ.): κεφάτος, ευδιάθετος· που έχει έντονη όρεξη, επιθυμία για κάτι: ~ο: παιδί. Επέστρεψε φρέσκος και ~ από τις διακοπές. Ξύπνησε ~η. Οι παίκτες μπήκαν ~οι στον αγωνιστικό χώρο. ~ για διάβασμα/δουλειά/κουβέντα. (προφ.-ειρων.) ~ο για καβγά σε βρίσκω σήμερα. Βλ. -άτος. ΑΝΤ. ανόρεχτος (1) [< μεσν. ορεξάτος] | |
| 36837 | όρεξη | [ὄρεξη] ό-ρε-ξη ουσ. (θηλ.) {-ης (λόγ.) ορέξεως | ορέξεις, ορέξεων} 1. φυσική επιθυμία για κατανάλωση τροφής που προκαλείται από το αίσθημα της πείνας: αυξημένη/μεγάλη/μειωμένη ~. Απώλεια/αύξηση/διέγερση/ελάττωση/έλεγχος/καταστολή/μείωση/ρύθμιση/τόνωση της ~ης. Διαταραχές της ~ης (βλ. νευρική ανορεξία/βουλιμία). Έλλειψη ~ης. Η ορμόνη της ~ης (βλ. γκρελίνη). Διεγερτικά/κατασταλτικά της ~ης. Δεν έχω καθόλου ~ για φαγητό. Χάπια που κόβουν την ~. Έφαγε με/χωρίς ~. 2. (μτφ.) διάθεση, συνήθ. έντονη, για κάτι· κέφι: ~ για γυμναστική/δημιουργία/έρωτα/ζωή/μάθηση/παιχνίδι. Έχει χάσει την ~ή του για διάβασμα. Δουλεύει με ζήλο και ~ (πβ. προθυμία). ~ να έχει κανείς και όλα γίνονται. Αν υπάρχει ~, να κανονίσουμε να βγούμε. Όλα είναι θέμα ~ης. (προφ.) -Θα έρθεις; -Ανάλογα με την ~ή/τις ορέξεις μου.|| (προφ.-επιτατ.) Δεν έχω καμία ~ για αστεία/κουβέντες. Από ~ άλλο τίποτα. ● ορέξεις (οι): (μτφ.) έντονες επιθυμίες, ορμές, συνήθ. ερωτικές ή σεξουαλικές: ακόρεστες/αχαλίνωτες/αχόρταγες/φυσικές ~. Δεν μπορεί να ικανοποιήσει τις ~ του. Ενέδωσε/παραδόθηκε/υπέκυψε/υποτάχθηκε στις ~ της/του. Έρμαιο των ορέξεών του.|| (αρνητ. συνυποδ.) Επιχειρηματικές/πολιτικές ~. Οι αδηφάγες ~ των κερδοσκόπων. Άγριες/επιθετικές ~ των παικτών της ομάδας.|| Δραστηριότητες για όλες τις ~ (: γούστα). ● ΦΡ.: (μου) κόβεται η όρεξη/χάνω την όρεξή μου: δεν έχω πια όρεξη: Μου κόπηκε η ~ με αυτά που είδα. Είναι άρρωστος και του έχει κοπεί η ~ για φαγητό.|| (μτφ.) Έχασε την ~ή του για διασκέδαση. Με το που την βλέπω μου κόβεται η ~ (: χαλάει η διάθεσή μου)., άλλη όρεξη δεν είχα! (προφ.-επιτατ.): δεν θέλω να κάνω κάτι: Σιγά, ~ ~ (από το) να κάθομαι να τσακώνομαι μαζί σου!, έμεινα με την όρεξη (μτφ.-προφ.): δεν έγινε τελικά αυτό που επιθυμούσα: Τα εισιτήρια για τη συναυλία εξαντλήθηκαν κι ~ ~. ΣΥΝ. έμεινα με τη γλύκα, καλή όρεξη!: ευχή πριν ή κατά τη διάρκεια γεύματος: ~ ~ και καλή χώνεψη! Καλή σου όρεξη!, όρεξη έχεις/έχεις όρεξη; (προφ.): για να δηλωθεί ενόχληση: Τι το σκαλίζεις το θέμα; ~ ~ πρωί πρωί; Άσε με ήσυχο, πάλι ~ ~;, περί ορέξεως (ουδείς λόγος/κολοκυθόπιτα): καθένας έχει τις δικές του προτιμήσεις και τα δικά του γούστα: Αν εσένα σου αρέσει, εμένα δεν μου πέφτει λόγος. (Άλλωστε,) ~ ~., ανοίγω την όρεξη/(μου)ανοίγει η όρεξη βλ. ανοίγω, μου κάνει κέφι βλ. κέφι, τραβάει η όρεξή μου (κάτι) βλ. τραβώ, τρώγοντας ανοίγει/έρχεται η όρεξη βλ. τρώω [< αρχ. ὄρεξις ‘τάση, επιθυμία’, γαλλ. appétit, αγγλ. appetite] | |
| 36838 | ορεξιογόνος | , ος, ο [ὀρεξιογόνος] ο-ρε-ξι-ο-γό-νος επίθ. ΒΙΟΧ.-ΙΑΤΡ.: που διεγείρει ή αυξάνει την όρεξη: ~ος: δράση/ορμόνη (βλ. γκρελίνη). ~ο: πεπτίδιο. ~ες: ιδιότητες/ουσίες. Βλ. -γόνος. ΑΝΤ. ανορεξιογόνος ● Ουσ.: ορεξιογόνο (το): ΦΑΡΜΑΚ. φάρμακο που ανοίγει την όρεξη. ΑΝΤ. ανορεξιογόνα [< αγγλ. orexigenic] | |
| 36839 | ορεο- | βλ. ορο3- | |
| 36840 | ορεογραφία | [ὀρεογραφία] ο-ρε-ο-γρα-φί-α ουσ. (θηλ.) & ορογραφία: ΓΕΩΜΟΡΦ. επιστημονικός κλάδος που ασχολείται με την περιγραφή των βουνών και την αποτύπωσή τους σε χάρτες· κατ' επέκτ. το ορεινό ανάγλυφο και τα χαρακτηριστικά του: ~ και υδρογραφία μιας περιοχής. Βλ. -γραφία. [< γαλλ. orographie, αγγλ. or(e)orgaphy] | |
| 36841 | ορεογραφικός | , ή, ό [ὀρεογραφικός] ο-ρε-ο-γρα-φι-κός επίθ. & ορογραφικός: ΓΕΩΜΟΡΦ. που σχετίζεται με τα όρη ή τη φυσική τους γεωγραφία: ~ή: ανύψωση/διαμόρφωση. ~ό: ανάγλυφο. ~ές: βροχές. ~ά: νέφη/φαινόμενα. [< γαλλ. orographique, αγγλ. orographic(al)] | |
| 36842 | ορεσίβιος | , α, ο [ὀρεσίβιος] ο-ρε-σί-βι-ος επίθ. (λόγ.): που αναφέρεται στο βουνό ή κατοικεί σε ορεινή περιοχή: ~ος: λαός/πληθυσμός. ~α: καταγωγή/φυλή. ~οι: κάτοικοι. ~α: είδη (πουλιών). ΑΝΤ. πεδινός ● Ουσ.: ορεσίβιος, ορεσίβια (ο/η): βουνίσιος, βουνίσια. Πβ. ορεινός, ορεινή. [< μτγν. ὀρέσβιος ‘που ζει στα βουνά’, μεσν. ὀρεσίβιος] | |
| 36843 | ορεχτικός | , ή, ό βλ. ορεκτικός | |
| 36844 | ορθ- | βλ. ορθο1- | |
| 36845 | ορθάδικο | [ὀρθάδικο] ορ-θά-δι-κο ουσ. (ουδ.) (προφ.): νυχτερινό κέντρο διασκέδασης στο οποίο οι θαμώνες πίνουν κυρ. όρθιοι το ποτό τους, ακούγοντας μουσική. Βλ. -άδικο, ξενυχτάδικο. | |
| 36846 | ορθάνοιχτος | , η, ο [ὀρθάνοιχτος] ορ-θά-νοι-χτος επίθ. & ορθάνοικτος (επιτατ.): εντελώς ανοιχτός: ~η: αγκαλιά/πόρτα. ~ο: παράθυρο/στόμα. ~α: μάτια/φτερά.|| (μτφ.) ~η: καρδιά/πληγή. Ο δρόμος για την επιτυχία είναι ~ (βλ. ανεμπόδιστος). Είναι ~η σε νέες ιδέες (: πολύ δεκτική). ΣΥΝ. διάπλατος, ολάνοιχτος ΑΝΤ. κατάκλειστος ● επίρρ.: ορθάνοιχτα [< μεσν. ορθάνοιχτος] | |
| 36847 | όρθιος | , α, ο [ὄρθιος] όρ-θι-ος επίθ. 1. (για πρόσ.) που στέκεται στα δυο του πόδια, που δεν είναι καθιστός ή ξαπλωμένος: ~οι: επιβάτες (λεωφορείου)/θεατές. Έμεινε πολλή ώρα ~ μπροστά στη βιτρίνα. Το κοινό στάθηκε ~ο και χειροκροτούσε τον ηθοποιό. Σταντ για ~ους πελάτες. Πβ. ορθός.|| (κατ' επέκτ.) Κάθισε στην καρέκλα με ~α την πλάτη (ΑΝΤ. κυρτή). Περπατούσε με ~ο το κεφάλι. Πβ. ευθυτενής, στητός.|| (ως ουσ., σε Μέσα Μαζικής Μεταφοράς) Θέσεις καθημένων και ~ίων. (σε στάδιο) Αρένα ~ίων.|| (κατ' επέκτ.) ~ο: (κοκτέιλ) πάρτι (: για ~ους). ΑΝΤ. ξαπλωτός 2. (για ζώο) που στέκεται στα τέσσερα ή στηρίζεται στα δύο πίσω πόδια: (κατ' επέκτ.) ~α: ουρά. ~α: αυτιά. 3. (για αντικείμενο ή φυτό) που βρίσκεται σε κατακόρυφη θέση και σχηματίζει ορθή γωνία σε σχέση με οριζόντιο επίπεδο: ~ος: βλαστός/γιακάς/καταψύκτης. ~α: βιτρίνα. Ηλεκτρική σκούπα ~ου τύπου. Πβ. κάθετος. ΑΝΤ. οριζόντιος (1) 4. (μτφ., για πρόσ.) που δεν χάνει το θάρρος του παρά τις αντίξοες συνθήκες: Μένει πάντα ~ στις επάλξεις ό,τι κι αν συμβαίνει. Πέθανε ~ (: χωρίς να καταπέσει). 5. (σπάν.) που παρουσιάζει μεγάλη κλίση, απότομος: ~α: πλαγιά (: απόκρημνη). ~οι: βράχοι. ● επίρρ.: όρθια & (λόγ.) ορθίως ● ΣΥΜΠΛ.: όρθιο χιλιόμετρο βλ. χιλιόμετρο ● ΦΡ.: στα όρθια (προφ.): χωρίς να κάθεται κάποιος και κατ' επέκτ. βιαστικά, πρόχειρα: Ήπιαμε έναν καφέ ~ ~ (: στα πεταχτά).|| (μτφ.) Πήρε την απόφασή του ~ ~. Βλ. στο γόνατο, στο πόδι., δεν έμεινε/δεν άφησαν (ούτε) κολυμπηθρόξυλο (όρθιο) βλ. κολυμπηθρόξυλο, δεν έμεινε/δεν άφησαν τίποτα όρθιο βλ. τίποτα, κοιμάμαι όρθιος βλ. κοιμάμαι, στέκομαι όρθιος/στα πόδια μου βλ. στέκομαι [< αρχ. ὄρθιος] | |
| 36848 | ορθό | [ὀρθό] ορ-θό ουσ. (ουδ.) & ορθόν: ΑΝΑΤ.-ΙΑΤΡ. το τελικό τμήμα του παχέος εντέρου: κόλον και ~. ΣΥΝ. απευθυσμένο [< γαλλ. rectum] | |
| 36849 | ορθο1- & ορθό- & ορθ- | α' συνθετικό λέξεων με τη σημασία του 1. όρθιου, κάθετου: Oρθο-στασία.|| Ορθό-κεντρο. Ορθο-γώνιο. 2. σωστού, ενδεδειγμένου: ορθο-γραφία/~φωνία.|| Ορθο-λογισμός.|| Ορθ-ότητα.|| Ορθο-δοντική/~παιδική. |
Πανεπιστημίου 28, 106 79, Αθήνα
210 3664700
Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
Αθήνα 2023.
Τρίστηλο με έγχρωμα λήμματα, σε χαρτί βίβλου των 60γρ. διαστάσεων 21 x 29,50 εκατοστά.
© 2022 ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΑΘΗΝΩΝ