[αἰώνας] αι-ώ-νας ουσ. (αρσ.) {-α (λόγ.) -ος} (συντομ. αι.) 1. χρονική περίοδος εκατό ετών ή ειδικότ. καθεμιά από τις διαδοχικές περιόδους εκατό χρόνων στο σημερινό χρονολογικό σύστημα (με βάση τη γέννηση του Χριστού) και συνεκδ. περίοδος, θεωρούμενη ως ιστορική ή πολιτισμική ενότητα, που σηματοδοτείται από μια προσωπικότητα ή από ένα σημαντικό γεγονός: έναν ~α αργότερα/μετά/νωρίτερα. Από ~ες/προ ~ων. Πριν από έναν ~α. Μισός ~ (: πενήντα χρόνια) εξελίξεων. Στο πέρασμα των ~ων. Ένας ολόκληρος ~ πέρασε από τότε που ... Η πόλη μας συμπληρώνει έναν ~α ζωής. ΣΥΝ. εκατονταετία.|| Ο επόμενος/περασμένος/προηγούμενος ~. Εικοστός πρώτος ~ (: ο ~ μας). Στις αρχές/στα μέσα/στα τέλη του ~α. Η αλλαγή/το τελευταίο τέταρτο του ~α. (καθ' υπερβολή:) Η αγορά του ~α (: η πιο δαπανηρή και εντυπωσιακή, κυρ. μαχητικών αεροσκαφών). Η ανακάλυψη του ~α (: η πιο σημαντική).|| O ~ (= εποχή) του ανθρωπισμού/διαφωτισμού/ρομαντισμού. Πβ. ημέρες, καιρός, κεφάλαιο, χρόνοι. 2. (οικ.) υπερβολικά μεγάλο χρονικό διάστημα (για κάτι): Περίμενα έναν ~α να δω αύξηση! Δευτερόλεπτα αγωνίας που του φάνηκαν ~. 3. ΓΕΩΛ. καθεμιά από τις μεγάλες περιόδους στις οποίες διαιρείται ο χρόνος της δημιουργίας και εξέλιξης του πλανήτη Γη: γεωλογικός ~. ● ΣΥΜΠΛ.: ο μέλλων/μέλλοντικός αιώνας: ΘΕΟΛ. η μεταθανάτια ζωή: ο Πατήρ/το φως του ~οντος ~ος., χρυσός αιώνας & (λόγ.) χρυσούς αιών: ιστορική περίοδος που χαρακτηρίζεται από μεγάλη ακμή, κυρ. στις τέχνες και τα γράμματα: ο ~ ~ του Περικλή/της Αθήνας (: ο 5ος π.Χ. αι.). (ειρων.) Ο ~ ~ της παραπληροφόρησης. Πβ. χρυσή εποχή., αζωικός αιώνας/αζωική περίοδος βλ. αζωικός, αργυρός αιώνας βλ. αργυρός, αρχαιοζωικός/αρχαϊκός αιώνας βλ. αρχαιοζωικός, καινοζωικός αιώνας βλ. καινοζωικός, κοσμικός αιώνας βλ. κοσμικός, μεσοζωικός αιώνας βλ. μεσοζωικός, ο Αιώνας των Φώτων βλ. φως, παλαιοζωικός αιώνας βλ. παλαιοζωικός ● ΦΡ.: αιώνες τώρα: από πολύ παλιά, εδώ και πολλές εκατονταετίες. ΣΥΝ. επί αιώνες, ανά τους/μέσα στους αιώνες & (λόγ.) διά μέσου/μέσω των αιώνων: κατά τη διάρκεια, στο πέρασμα των εκατονταετιών: το θέατρο ~ ~. Η εξέλιξη της ελληνικής γραφής ~ ~., επί αιώνες (λόγ.): για πάρα πολλά χρόνια: Άντεξε ~ ~ στις επιδρομές. Η ~ ~ αντιπαράθεση. ΣΥΝ. αιώνες τώρα, σε άλλον αιώνα (συνήθ. αρνητ. συνυποδ.-χιουμορ.): σε διαφορετική, παλαιότερη εποχή: Καλά! Ζει ~ ~!, στο/με το γύρισμα του αιώνα/στη στροφή του αιώνα: κατά την αλλαγή του αιώνα: Τα πολιτικά γεγονότα που συντάραξαν τον κόσμο στο ~ ~. [< αγγλ. at the turn of the century] , στους αιώνες των αιώνων/στον αιώνα τον άπαντα & (αρχαιοπρ.) εις τους αιώνας των αιώνων/εις τον αιώνα του αιώνος/εις τον αιώνα τον άπαντα 1. (εμφατ. σε καταφατικές προτάσεις) παντοτινά, για πάντα, αιωνίως: Έργα που μένουν ~ ~. Πβ. επ΄ άπειρον, εσαεί, στο διηνεκές. 2. (εμφατ. σε αρνητικές προτάσεις) ποτέ: Ερωτήματα στα οποία δεν πρόκειται να βρούμε απαντήσεις ~ ~. Πβ. του Αγίου Ποτέ. , χάνεται στους αιώνες: για κάτι που έχει πλούσιο παρελθόν, μακραίωνη ιστορία και παράδοση: Χώρα με πολιτισμό που ~ ~., μέχρι συντελείας του αιώνος βλ. συντέλεια, τα βάθη του χρόνου/των αιώνων βλ. βάθος [< 1: γαλλ. siècle 2: αρχ. αἰών 3: γαλλ. âge, ère , αγγλ. age, era]

πέ-ρα-σμα ουσ. (ουδ.) {περάσμ-ατος | -ατα} (κυρ. προφ.) 1. σημείο, μέρος από το οποίο περνά ή μπορεί να περάσει κάποιος: επικίνδυνο/θαλάσσιο/μυστικό/ορεινό/στενό/τεχνητό (πβ. τούνελ)/υπόγειο ~. ~ ανάμεσα σε δύο ακτές (= πορθμείο). Διέσχισε το ~ με ιστιοφόρο (βλ. πορθμός). Άνοιξε ένα ~ στον τοίχο (= άνοιγμα). Έκλεισαν/φυλάσσονται τα (μεθοριακά) ~ατα ανάμεσα στις δύο χώρες. Πβ. δίοδος.|| ~ατα ψαριών. Περιοχή που αποτελεί ~ για τα αποδημητικά πτηνά.|| (για πολυσύχναστο μέρος:) Η πόλη ... συνιστούσε εμπορικό ~. Δρόμος/πλατεία που είναι ~ (πβ. περατζάδα). Βλ. κόμβος, σταυροδρόμι. 2. διέλευση: ~ του βουνού/του ποταμού/του φαραγγιού (= διάβαση, διάσχιση). ~ (με βάρκα) στην απέναντι όχθη. ~ του πλοίου από το λιμάνι. Βλ. προσ~.|| Αστεροειδής σε κοντινό ~ από τη Γη. 3. μετάβαση: το ~ στη δημοκρατία/στον εικοστό πρώτο αιώνα/στο ενιαίο νόμισμα/στο επόμενο στάδιο/στην ψηφιακή τεχνολογία. ~ από τη θεωρία στην πράξη/από τον χειμώνα στην άνοιξη. Ανακάλυψη που σηματοδοτεί το ~ σε μια νέα εποχή (πβ. είσοδος). 4. για χρονικό διάστημα που έχει περάσει: το ~ των δεκαετιών. Η ιστορία και ο πολιτισμός μιας χώρας στο ~ (= διάβα) των αιώνων/του χρόνου/των χρόνων. Με (/κατά) το ~ του χρόνου πολλά πράγματα άλλαξαν. Με το ~ του καιρού (= συν τω χρόνω)/της ώρας ... ΣΥΝ. παρέλευση, πάροδος² 5. παρουσία ή εμφάνιση για μικρό χρονικό διάστημα: (για ηθοποιό) Έκανε ένα σύντομο ~ από τη σειρά/στα πρώτα επεισόδια.|| (ΜΟΥΣ.) Κομμάτια με έντονα κιθαριστικά ~ατα. Συνθέσεις με (γρήγορα) ~ατα πνευστών. 6. καταγραφή, καταχώριση: το ~ των στοιχείων στον κατάλογο/στον υπολογιστή. 7. επικάλυψη, επίστρωση με ρευστό υλικό: ~ (επιφάνειας) με αλοιφή/βερνίκι/κερί (= κέρωμα)/κόλλα/μπογιά (= βάψιμο). 8. μεταβίβαση: ~ ακινήτου με γονική παροχή/δωρεά/κληρονομιά. 9. πλύσιμο: ~ των ρούχων δύο φορές (με νερό). 10. διάβασμα: βιαστικό/γρήγορο ~ της σελίδας. Βλ. κοίταγμα. ● Υποκ.: περασματάκι (το) ● ΣΥΜΠΛ.: εναέριο πέρασμα: εναλλακτική δραστηριότητα κατά την οποία επιχειρείται πέρασμα πάνω από φυσικό εμπόδιο (π.χ. ποταμό, χαράδρα), με τη χρήση κυρ. μηχανισμού με συρματόσχοινο και τροχαλία. [< αγγλ. flying fox, 1936] ● ΦΡ.: στο πέρασμά του: κατά τη διάρκεια της διέλευσής του: Ανυπολόγιστες ζημιές άφησε στο (καταστροφικό/σαρωτικό/φονικό) ~ ~ ο κυκλώνας/τυφώνας ... Η πυρκαγιά κατέστρεψε ~ της χιλιάδες στρέμματα δάσους. Όταν πλημμυρίζει ο ποταμός, σαρώνει τα πάντα ~ ~.|| (χιουμορ., για πρόσ.) Δεν αφήνει τίποτα όρθιο ~ ~ (βλ. οδοστρωτήρας, σίφουνας)! [< μεσν. πέρασμα]

ξα-να-νοί-γω ρ. (μτβ. κ. αμτβ.) {ξανάνοι-ξε, ξανανοί-ξει, -χτηκε, -γμένος, ξανανοίγ-οντας} & ξαναανοίγω 1. ανοίγω πάλι ή θέτω ξανά σε λειτουργία: Έκλεισε τα μάτια του και τα ~ξε. Το μουσείο ~ξε τις πόρτες/πύλες του για το κοινό μετά από την ανακαίνιση. ~ξε ο δρόμος που είχε αποκλειστεί από τα χιόνια. (προφ.) ~ξαν το σπίτι (: το διέρρηξαν πάλι).|| Έσβησε τον υπολογιστή και τον ~ξε (: έκανε επανεκκίνηση). 2. (μτφ.) ξεκινώ εκ νέου διαδικασία ή επαναφέρω υπόθεση στο προσκήνιο: ~ξε η συζήτηση για ...|| Θα ~ξει ο φάκελος εξαφάνισης του ... 3. (προφ.) χειρουργώ ξανά: Οι γιατροί τον ~ξαν. [< μεσν. ξανανοίγω]