| ID | Λήμμα | Ερμηνεία | |
|---|---|---|---|
| 56291 | χαλίφης | χα-λί-φης ουσ. (αρσ.): ΙΣΤ. (παλαιότ., στο Ισλάμ) τίτλος θρησκευτικού και πολιτικού ηγέτη. Βλ. σουλτάνος. ● ΦΡ.: χαλίφης στη θέση του χαλίφη/βεζίρης στη θέση του βεζίρη: για κάποιον που εποφθαλμιά τη θέση ή το αξίωμα κάποιου άλλου: Θέλει να γίνει ~ ~. [< μεσν. χαλιφάς < τουρκ. halife] | |
| 56292 | χαλκάς | χαλ-κάς ουσ. (αρσ.) {χαλκ-άδες} (λαϊκό) 1. μεταλλικός κρίκος: σιδερένιος ~. ~ στη μύτη/στην πόρτα (πβ. κρικέλι). 2. {συνήθ. στον πληθ.} (μτφ.) οτιδήποτε περιορίζει την ελεύθερη δράση και έκφραση: Προσπαθούν να τους περάσουν ~άδες. Πβ. χαλινάρι. ● Υποκ.: χαλκαδάκι (το): [< τουρκ. halka] | |
| 56293 | χαλκείο | [χαλκεῖο] χαλ-κεί-ο ουσ. (ουδ.) (λόγ.) 1. (μτφ.) χώρος συγκέντρωσης ομάδας προσώπων που παραποιούν την αλήθεια: προπαγανδιστικό ~. 2. χαλκουργείο. [< αρχ. χαλκεῖον 'καμίνι, χάλκινο ή μπρούτζινο δοχείο'] | |
| 56294 | χαλκέντερος | , η, ο χαλ-κέ-ντε-ρος επίθ. (απαιτ. λεξιλόγ.): (κυρ. για πνευματικό άνθρωπο) ακούραστος και πολύ παραγωγικός: ~ος: επιστήμονας/ερευνητής. Πβ. ακάματος, ακατάβλητος, ακαταπόνητος, οτρηρός. [< μτγν. χαλκέντερος] | |
| 56295 | χάλκευμα | χάλ-κευ-μα ουσ. (ουδ.) {χαλκεύμ-ατα} (λόγ.): παραποίηση της αλήθειας, μηχανορραφία, σκευωρία: Οι πληροφορίες που διαδίδονται δεν είναι παρά ~ατα (: συκοφαντίες, ψέματα). Βλ. μύθευμα. [< αρχ. χάλκευμα 'κατασκεύασμα από χαλκό'] | |
| 56296 | χάλκευση | χάλ-κευ-ση ουσ. (θηλ.) (λόγ.) 1. παραποίηση της αλήθειας, διαστρέβλωση: ~ στοιχείων. Προσπάθεια ~ης των αποτελεσμάτων (πβ. νοθεία)/των θέσεων (κάποιου)/της ιστορίας. Καταγγέλλουν ~ των εγγράφων. 2. (σπάν.-μτφ.) δημιουργία, πλάσιμο: ~ των δεσμών. 3. (σπάν.) επεξεργασία του χαλκού. Πβ. χαλκουργία. | |
| 56297 | χαλκεύω | χαλ-κεύ-ω ρ. (μτβ.) {χάλκευ-σε, χαλκεύ-σει, -θηκε (προφ.) -τηκε, -θεί (προφ.) -τεί, χαλκεύ-οντας, -μένος} (λόγ.) 1. (μτφ.) παραποιώ την αλήθεια, διαστρεβλώνω: ~σαν τα αποτελέσματα/στοιχεία. ~θηκε η ιστορία. ~μένα: δημοσιεύματα. Πβ. πλαστογραφώ. 2. (μτφ.) δημιουργώ, πλάθω: ~ουν δεσμά υποτέλειας για τον λαό. ~ονται οι συνειδήσεις. 3. (σπάν.) κατασκευάζω αντικείμενα από χαλκό. [< πβ. αρχ. χαλκεύω 'επεξεργάζομαι τον χαλκό', γαλλ. forger] | |
| 56298 | χαλκηδόνιος | χαλ-κη-δό-νι-ος ουσ. (αρσ.) {-ου (λόγ.) -ίου}: ΟΡΥΚΤ. ημιπολύτιμος λίθος, ημιδιαφανής ή αδιαφανής ποικιλία του χαλαζία, που αποτελείται από μικροσκοπικούς ινώδεις κρυστάλλους και εμφανίζεται σε διάφορα χρώματα (λευκό, σκούρο γκρι, γκρι-πράσινο, γκρι-γαλάζιο, κιτρινωπό, καστανό, βαθύ κόκκινο, πράσινο). Βλ. αχάτης, ηλιοτρόπιο, ίασπις, μάτι της τίγρης, όνυχας2, σάρδιο. [< γαλλ. calcédoine, αγγλ. chalcedony] | |
| 56299 | Χαλκιδαίος, Χαλκιδαία | [Χαλκιδαῖος] Χαλ-κι-δαί-ος επίθ./ουσ.: πρόσωπο που έχει ως τόπο γέννησης, κατοικίας ή καταγωγής τη Χαλκίδα. | |
| 56300 | χαλκικός | , ή, ό χαλ-κι-κός επίθ.: ΧΗΜ. που περιέχει δισθενή χαλκό: ~ό: κυανίδιο/υδροξείδιο. [< μτγν. χαλκικός 'χάλκινος', αγγλ. cupric] | |
| 56301 | χάλκινος | , η, ο χάλ-κι-νος επίθ. 1. που έχει κατασκευαστεί από χαλκό ή έχει το χρώμα του: ~η: προτομή. ~α: αγγεία/κοσμήματα/νομίσματα/σκεύη (= μπακίρια). Πβ. μπακιρ-, χαλκωματ-ένιος. Βλ. μπρούντζινος, ορει~.|| ~ες: ανταύγειες. 2. ΑΘΛ. που έχει κερδίσει την τρίτη θέση σε αθλητικό αγώνα: ~ος: νικητής/ολυμπιονίκης/παγκόσμιος πρωταθλητής. Βλ. αργυρός, χρυσός. ● Ουσ.: χάλκινα (τα): ΜΟΥΣ. ενν. πνευστά., χάλκινο (το) 1. ενν. μετάλλιο: Κατέκτησε/κέρδισε/πήρε το ~. 2. (σπάν.) ενν. χρώμα. Πβ. μπρονζέ. [< μτγν. χάλκινος] | |
| 56302 | χαλκο- & χαλκό- & χαλκ- | α' συνθετικό λέξεων με αναφορά 1. στον χαλκό: χαλκο-γραφία (βλ. λιθο-, ξυλο-). Χαλκο-τυπία (βλ. ασημο-).|| Χαλκο-πλαστική. Χαλκ-ουργός. 2. στο χάλκινο χρώμα: χαλκο-πράσινος. Xαλκό-ξανθος. | |
| 56303 | χαλκογραφία | χαλ-κο-γρα-φί-α ουσ. (θηλ.): ΚΑΛ. ΤΕΧΝ. μέθοδος χαρακτικής που βασίζεται συνήθ. στη χάραξη σχεδίου πάνω σε μεταλλική πλάκα, η οποία, στη συνέχεια, μελανώνεται· συνεκδ. η εικόνα που εκτυπώνεται πάνω σε χαρτί, όταν αυτό τοποθετηθεί πάνω στη μελανωμένη μεταλλική πλάκα και δεχτεί πίεση από τον κύλινδρο του πιεστηρίου: ξεστή ~. Βλ. εγκαυστική, οξυγραφία, -γραφία. [< ιταλ. calcografia, γαλλ. chalcographie] | |
| 56304 | χαλκογραφικός | , ή, ό χαλ-κο-γρα-φι-κός επίθ.: ΚΑΛ. ΤΕΧΝ. που σχετίζεται με τη χαλκογραφία: ~ή: εκτύπωση/πλάκα. [< ιταλ. calcografico, γαλλ. chalcographique] | |
| 56305 | χαλκόκοτα | χαλ-κό-κο-τα ουσ. (θηλ.): ΟΡΝΙΘ. πτηνό συγγενικό με τον πελαργό (επιστ. ονομασ. Plegadis falcinellus), που ζει σε υγροβιότοπους και έχει καστανοκόκκινο φτέρωμα και μακρύ ράμφος, κυρτό προς τα κάτω. Πβ. ίβις. | |
| 56306 | χαλκοκρατία | χαλ-κο-κρα-τί-α ουσ. (θηλ.): ΙΣΤ. Εποχή του Χαλκού. Βλ. -κρατία. | |
| 56307 | χαλκολιθικός | , ή, ό χαλ-κο-λι-θι-κός επίθ.: ΑΡΧΑΙΟΛ. που σχετίζεται με την χαλκολιθική περίοδο: ~ός: οικισμός/πολιτισμός. ● ΣΥΜΠΛ.: χαλκολιθική εποχή/περίοδος: ΙΣΤ. κατά την οποία συντελείται η μετάβαση από τη Νεολιθική στην Πρώιμη Εποχή του Χαλκού· η Τελική Νεολιθική Περίοδος (4η-3η π.Χ. χιλιετία). [< αγγλ. chalcolithic, 1902, γαλλ. chalcolithique] | |
| 56308 | χαλκομανία | χαλ-κο-μα-νί-α ουσ. (θηλ.): ΚΑΛ. ΤΕΧΝ. μεμβράνη με διακοσμητικό σχέδιο, επικολλημένη σε ειδικό χαρτί, ώστε να μπορεί να μεταφερθεί σε μια επιφάνεια, συνήθ. μέσω της τριβής ή βυθίζοντάς την σε λίγο νερό: παιδικές/πασχαλινές (: για τα αβγά) ~ες. Τετράδια στολισμένα με ~ες. Βλ. αυτοκόλλητο. ● ΦΡ.: έγινε χαλκομανία & (σπάν.) τον/την έκανε χαλκομανία (μτφ.-προφ.): για άνθρωπο ή ζώο που τον πάτησε διερχόμενο όχημα. [< ιταλ. decalconania, calconania, 1905, γαλλ. décalcomanie] | |
| 56309 | χαλκοπλάστης | χαλ-κο-πλά-στης ουσ. (αρσ.): ΚΑΛ. ΤΕΧΝ. γλύπτης που ασχολείται με τη χαλκοπλαστική. [< μτγν. χαλκοπλάστης] | |
| 56310 | χαλκοπλαστική | χαλ-κο-πλα-στι-κή ουσ. (θηλ.): ΚΑΛ. ΤΕΧΝ. γλυπτική με τη χρήση χαλκού. Βλ. -πλαστική. |
Πανεπιστημίου 28, 106 79, Αθήνα
210 3664700
Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
Αθήνα 2023.
Τρίστηλο με έγχρωμα λήμματα, σε χαρτί βίβλου των 60γρ. διαστάσεων 21 x 29,50 εκατοστά.
© 2022 ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΑΘΗΝΩΝ