| ID | Λήμμα | Ερμηνεία | |
|---|---|---|---|
| 56868 | χιλιόλιτρο | χι-λι-ό (κ. λιο)-λι-τρο ουσ. (ουδ.) {-ων (λόγ.) -ίτρων} (σύμβ. ml): ΜΕΤΡΟΛ. μονάδα μέτρησης του όγκου ισοδύναμη με χίλια λίτρα: βιοντίζελ/ποσότητα ... ~ων. Η τιμή της βενζίνης ανήλθε στα ... ευρώ ανά/το ~ο. Βλ. -λιτρος, χιλιο-. [< γαλλ.-αγγλ. kilolitre, αγγλ. kiloliter] | |
| 56869 | χιλιομετρητής | χι-λιο-με-τρη-τής ουσ. (αρσ.): ΤΕΧΝΟΛ. (σε όχημα) όργανο απεικόνισης της συνολικής απόστασης (σε χιλιόμετρα) που έχει διανυθεί: ημερήσιος/μερικός/συνολικός/ψηφιακός ~. Ο ~ του αυτοκινήτου/της μοτοσικλέτας/του ποδηλάτου. ~ ταξιδίου. Η ένδειξη/η οθόνη του ~ή. Μηδενίζω τον ~ή. Πβ. χιλιομετροδείκτης. Βλ. -μετρητής, στροφό-, ταχύ-μετρο. ΣΥΝ. κοντέρ | |
| 56870 | χιλιομετρικός | , ή, ό χι-λιο-με-τρι-κός επίθ.: που σχετίζεται με το χιλιόμετρο: ~ός: δείκτης/έλεγχος/περιορισμός (αυτοκινήτου)/χάρτης. ~ή: αποζημίωση (σε εργαζόμενους που κάνουν χρήση αυτοκινήτου)/έκταση/σήμανση. ~ές: αποστάσεις/διαδρομές. Αυτοκίνητο με υψηλή ~ή απόδοση. Πινακίδες ~ών ενδείξεων. Βλ. χιλιο-. ● επίρρ.: χιλιομετρικά & (λόγ.) -ώς [-ῶς] ● ΣΥΜΠΛ.: χιλιομετρική θέση & χιλιομετρικό σημείο: η ακριβής τοποθεσία μετρημένη σε χιλιόμετρα: έργο οδοποιίας στη ~ ~ ... της εθνικής οδού. Ατύχημα στο ~ ~ ... της σιδηροδρομικής γραμμής. Επικίνδυνες ~ές θέσεις., χιλιομετρικός τόνος βλ. τόνος2 [< γαλλ. kilométrique, αγγλ. kilometric] | |
| 56871 | χιλιόμετρο | χι-λιό-με-τρο ουσ. (ουδ.) {-ου (λόγ.-συνηθέστ.) -έτρου} (συντομ. χλμ., σύμβ. km): ΜΕΤΡΟΛ. μονάδα μέτρησης του μήκους, ισοδύναμη με χίλια μέτρα: διαδρομή ενός ~ου. Στο εξηκοστό ~ της εθνικής οδού (βλ. χιλιομετρική θέση). Αγώνας δρόμου είκοσι ~έτρων. Το αεροδρόμιο απέχει περίπου τριάντα ~α από την πόλη. Οδηγεί/τρέχει με εκατό ~α την ώρα. Διένυσε ... ~α μέσα σε ... ώρες. Βλ. -μετρο, χιλιο-.|| (μτφ.) Ουρά ~έτρων στην εφορία (= πολύ μεγάλη). Βρίσκονται ~α μπροστά από την εποχή τους (: είναι πιο προηγμένοι). ● ΣΥΜΠΛ.: όρθιο χιλιόμετρο (προφ.) 1. (χιουμορ.) για κάποιον ή κάτι πολύ ψηλό. Βλ. ξυλάγγουρο, τάπα. 2. {στον πληθ.} ως ευχή σε κάποιον που έχει αποκτήσει καινούργια μοτοσικλέτα, να έχει ασφαλή οδήγηση: Πολλά και καλά ~α ~α! Βλ. καλο-ρίζικος, -τάξιδος., τετραγωνικό μέτρο/χιλιόμετρο/εκατοστό/δεκατόμετρο/χιλιοστόμετρο βλ. τετραγωνικός ● ΦΡ.: χιλιόμετρα/μίλια μακριά βλ. μακριά [< γαλλ. kilomètre, αγγλ. kilometer] | |
| 56872 | χιλιομετροδείκτης | χι-λιο-με-τρο-δεί-κτης ουσ. (αρσ.) 1. (στην εθνική οδό) οδικό σήμα που δείχνει το τέλος κάθε διανυόμενου χιλιόμετρου. Βλ. -δείκτης. 2. ΤΕΧΝΟΛ. χιλιομετρητής. | |
| 56873 | χιλιομετροχρέωση | χι-λιο-με-τρο-χρέ-ω-ση ουσ. (θηλ.) (επίσ.): σύστημα χρέωσης διοδίων ανάλογα με τα χιλιόμετρα που έχει διανύσει ένα όχημα. | |
| 56874 | χιλιοπαρακαλώ | βλ. παρακαλώ, χιλιο- | |
| 56875 | χιλιοστό | χι-λιο (κ. λι-ο)-στό ουσ. (ουδ.) ΜΕΤΡΟΛ. 1. χιλιοστόμετρο: χαρτόνι (πάχους) ... ~ών. Σφαίρες (διαμετρήματος) ... ~ών.|| (κατ' επέκτ.) Απόσταση λίγων/μερικών ~ών (: πολύ μικρή). 2. καθένα από τα χίλια ίσα μέρη στα οποία υποδιαιρείται μια μονάδα μέτρησης: ένα ~ του αμπέρ (= μιλιαμπέρ)/βατ (= μιλιβάτ)/βολτ (= μιλιβόλτ)/γραμμαρίου (= χιλιοστόγραμμο)/δευτερολέπτου (σύμβ. ms)/κιλού (= γραμμάριο)/λίτρου (= χιλιοστόλιτρο)/μπαρ (= μιλιμπάρ).|| Με ακρίβεια ~ού (= με πολύ μεγάλη ακρίβεια). ● ΦΡ.: ούτε (ένα) χιλιοστό (μτφ.-προφ.): ούτε στο ελάχιστο, καθόλου: Δεν θα κάνουμε ~ ~ πίσω!, το ένα χιλιοστό (προφ.-εμφατ.): για δήλωση πολύ μικρής ποσότητας: Δεν έκανε ούτε ~ ~ από αυτά που πέτυχε ο προκάτοχός του., χιλιοστό (προς) χιλιοστό (μτφ.-προφ.): αργά και προσεκτικά· με μεγάλη ακρίβεια: Κινούνται ~ ~. Υπολογισμός ~ ~. Βλ. σπιθαμή προς σπιθαμή. | |
| 56876 | χιλιοστο- & χιλιοστό- | : ΜΕΤΡΟΛ. α' συνθετικό μονάδων μέτρησης που δηλώνει υποπολλαπλάσια μονάδων, ίσων με το ένα χιλιοστό: χιλιοστό-λιτρο/~μετρο. Βλ. μιλι-. | |
| 56877 | χιλιοστόγραμμο | χι-λιο-στό-γραμ-μο ουσ. (ουδ.) {-ου (λόγ.) -άμμου} (σύμβ. mg): ΜΕΤΡΟΛ. μονάδα μέτρησης του βάρους, ισοδύναμη με ένα χιλιοστό του γραμμαρίου: Δισκίο/δόση των ... ~ων. Λαμβάνει ημερησίως ... ~α ασβεστίου/σιδήρου/φαρμάκου. ΣΥΝ. μιλιγκράμ [< γαλλ. milligramme] | |
| 56878 | χιλιοστόλιτρο | χι-λιο-στό-λι-τρο ουσ. (ουδ.) {-ων (λόγ.) -ίτρων} (σύμβ. ml): ΜΕΤΡΟΛ. μονάδα μέτρησης του όγκου, ισοδύναμη με ένα χιλιοστό του λίτρου: εκατό ~α νερού. ΣΥΝ. εμέλ, μιλιλίτρ [< γαλλ.-αγγλ. millilitre] | |
| 56879 | χιλιοστομετρικός | , ή, ό χι-λιο-στο-με-τρι-κός επίθ.: ΜΕΤΡΟΛ. που σχετίζεται με τα χιλιοστόμετρα: ~ό: χαρτί (= μιλιμετρέ). ~ά: μήκη κύματος (βλ. μικροκύματα). [< γαλλ. millimétrique, αγγλ. millimetric, 1962] | |
| 56880 | χιλιοστόμετρο | χι-λιο-στό-με-τρο ουσ. (ουδ.) (συντομ. χιλ., σύμβ. mm): ΜΕΤΡΟΛ. μονάδα μέτρησης του μήκους, ισοδύναμη με ένα χιλιοστό του μέτρου: πλάτος/ύψος ... ~α. Μέση ετήσια βροχόπτωση ... ~α. Βλ. χιλιοστο-, -μετρο. ΣΥΝ. μιλιμέτρ, χιλιοστό (1) ● ΣΥΜΠΛ.: κυβικό μέτρο/εκατοστό/δεκατόμετρο/χιλιοστόμετρο βλ. κυβικός, τετραγωνικό μέτρο/χιλιόμετρο/εκατοστό/δεκατόμετρο/χιλιοστόμετρο βλ. τετραγωνικός [< γαλλ. millimètre] | |
| 56881 | χιλιοστός | , ή, ό χι-λι-ο-στός αριθμητ. τακτ. (σύμβ. 1000ός, ,Α/,α στην Ελληνική, λατ. Μ): που αντιπροσωπεύει τον αριθμό χίλια (1.000) σε μια ακολουθία ή σειρά: η ~ή επέτειος (= χιλιετηρίδα). Ο ~ επισκέπτης (του Μουσείου). Το ~ό εννιακοσιοστό ... έτος. Βλ. -οστός. ● ΦΡ.: για χιλιοστή/πολλοστή/μυριοστή φορά (εμφατ.): για κάτι που συμβαίνει ή έχει ειπωθεί πολλές φορές, με αποτέλεσμα να έχει καταντήσει κουραστικό: Ακούω το ίδιο πράγμα ~ ~! Βαρέθηκα πια! [< αρχ. χιλιοστός] | |
| 56882 | χιλιοφορεμένος | η, ο χι-λιο-φο-ρε-μέ-νος επίθ.: πολυφορεμένος: ~α: ρούχα. || ~ες: απόψεις. | |
| 56883 | χιλιόχρονος | , η, ο χι-λιό-χρο-νος επίθ. 1. ως ευχή σε κάποιον που έχει γενέθλια ή σπανιότ. την ονομαστική του εορτή, να ζήσει πολλά χρόνια: ~ κι ευτυχισμένος! ΣΥΝ. πολύχρονος (2) 2. που έχει διάρκεια ζωής χιλίων ή (εμφατ.) πάρα πολλών χρόνων: ~η: αυτοκρατορία/παράδοση. Βλ. χιλιο-, -χρονος. ΣΥΝ. χιλιετής | |
| 56884 | χίμαιρα | χί-μαι-ρα ουσ. (θηλ.) 1. (μτφ.-λόγ.) ανέφικτος στόχος, απατηλό όνειρο, απραγματοποίητος πόθος: η ~ της ευτυχίας. Η προσπάθεια για ... αποδεικνύεται/μοιάζει με (άπιαστη) ~. Κυνηγά ~ες. Πβ. αυταπάτη, ονειροφαντασία, ουτοπία, ψευδαίσθηση. 2. ΒΙΟΛ. διαγονιδιακός οργανισμός. Πβ. μωσαϊκό, υβρίδιο. Βλ. ανασυνδυασμένο DNA. 3. ΜΥΘ. (συνήθ. με κεφαλ. Χ) τέρας με κεφάλι και σώμα λιονταριού, κεφάλι κατσίκας στη ράχη του και φιδίσια ουρά, το οποίο έβγαζε φωτιά από το στόμα. Βλ. γρύπας, λάμια. ● χίμαιρες (οι): ΙΧΘΥΟΛ. τάξη ψαριών που ζουν στα βάθη των ωκεανών, έχουν μαύρο ή καφέ-γκρι χρώμα, μήκος μέχρι και δύο μέτρα, χόνδρινο σκελετό, δηλητηριώδη άκανθα στη ράχη και ουρά που μοιάζει με μαστίγιο: Οι ~ είναι υφομοταξία των χονδριχθύων. [< γαλλ. chimère, αγγλ. chimera 3: αρχ. Χίμαιρα] | |
| 56885 | χιμαιρικός | , ή, ό χι-μαι-ρι-κός επίθ. 1. (λόγ.) ανέφικτος, απραγματοποίητος, ουτοπικός: ~οί: στόχοι. ~ές: ιδέες/προσδοκίες. ~ά: όνειρα. 2. ΒΙΟΛ. που έχει περισσότερους από έναν γενετικούς κώδικες: ~ό: αντίσωμα/γονίδιο. [< γαλλ. chimérique, αγγλ. chimerical] | |
| 56886 | χιμάω | χι-μά-ω ρ. (αμτβ.) {χιμ-άς ..., -ώντας | χίμ-ηξα, -ήξει} & χιμώ & χυμάω & χυμώ: κινούμαι με ταχύτητα και επιθετική διάθεση, ορμώ: (για θηρίο, σκυλί:) ~ηξε καταπάνω του να τον κατασπαράξει.|| Δεν τόλμησα να μιλήσω και ~ηξαν (= έπεσαν) πάνω μου να με φάνε.|| (μτφ.) ~ήξαν (σαν τα αρπακτικά) στην πατρική περιουσία. Πβ. μουντάρω. | |
| 56887 | χιμπατζής | χι-μπα-τζής ουσ. (αρσ.) {χιμπατζήδες} & χιμπαντζής 1. ΖΩΟΛ. ανθρωποειδής πίθηκος της δυτικής και κεντρικής Αφρικής (επιστ. ονομασ. Pan troglodytes) με σκούρο καφέ τρίχωμα και άτριχο πρόσωπο, ο οποίος διακρίνεται για την κοινωνικότητα και την ευστροφία του και θεωρείται ο πιο κοντινός συγγενής του ανθρώπου: πυγμαίος ~. Βλ. αυστραλοπίθηκος, γίββωνας, γορίλας, μακάκος, ουρακοτάγκος, πρωτεύοντα. 2. (μτφ.) άνδρας μεγαλόσωμος, έντονα μελαχρινός, με χοντρά χαρακτηριστικά. Βλ. πιθηκομούρης. [< γαλλ. chimpanzé] |
Πανεπιστημίου 28, 106 79, Αθήνα
210 3664700
Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
Αθήνα 2023.
Τρίστηλο με έγχρωμα λήμματα, σε χαρτί βίβλου των 60γρ. διαστάσεων 21 x 29,50 εκατοστά.
© 2022 ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΑΘΗΝΩΝ