| ID | Λήμμα | Ερμηνεία | |
|---|---|---|---|
| 795 | αδιάσειστος | , η, ο [ἀδιάσειστος] α-δι-ά-σει-στος επίθ. (λόγ.): που δεν μπορεί να κλονιστεί, να αμφισβητηθεί, ατράνταχτος: ~ος: συλλογισμός. ~η: αλήθεια/ενότητα/μαρτυρία/πίστη. ~ο: συμπέρασμα/τεκμήριο (= αδιασάλευτο). ~ες: αποδείξεις (ενοχής). ~α: γεγονότα/επιχειρήματα/στοιχεία (= ακλόνητα, ακράδαντα). [< μτγν. ἀδιάσειστος] | |
| 796 | αδιάσπαστος | , η, ο [ἀδιάσπαστος] α-δι-ά-σπα-στος επίθ. (λόγ.): που δεν διασπάται: ~ος: δεσμός/κλοιός/σύνδεσμος (ΣΥΝ. (αδι)άρρηκτος, αρραγής). ~η: αλυσίδα/ενότητα/ένωση/σχέση. ~ο: μέτωπο/σύνολο.|| ~η: προσοχή.|| (ΦΥΣ.-ΧΗΜ.) ~οι: πυρήνες/υδρογονάνθρακες (ΑΝΤ. διασπασμένοι). [< αρχ. ἀδιάσπαστος, γαλλ. indissociable] | |
| 797 | αδιάσταλτος | , η, ο [ἀδιάσταλτος] α-δι-ά-σταλ-τος επίθ. (επιστ.): που δεν διαστέλλεται: ~η: μεμβράνη. ~ο: πλαστικό/υλικό/(πολυεστερικό) φιλμ/(φωτογραφικό) χαρτί. ΑΝΤ. εκτατός. [< μεσν. αδιάσταλτος] | |
| 798 | αδιάστατος | , η, ο [ἀδιάστατος] α-δι-ά-στα-τος επίθ.: ΦΥΣ.-ΜΑΘ. που δεν έχει διαστάσεις: ~ος: αριθμός/συντελεστής/χρόνος/χώρος. ~η: μεταβλητή/σταθερά. Η σχετική υγρασία του αέρα είναι ~ο μέγεθος (: η τιμή του δεν εξαρτάται από μονάδες μέτρησης). Βλ. -διάστατος. [< μτγν. ἀδιάστατος, αγγλ. dimensionless, 1904] | |
| 799 | αδιασταύρωτος | , η, ο [ἀδιασταύρωτος] α-δι-α-σταύ-ρω-τος επίθ. 1. (λόγ.) που δεν έχει διασταυρωθεί, δεν έχει διαπιστωθεί αν είναι αλήθεια ή όχι: ~η: είδηση. ~ες: πληροφορίες (= ανεπιβεβαίωτες). ~α: στοιχεία (ΣΥΝ. ανεξακρίβωτα. ΑΝΤ. διασταυρωμένα). ~ες πηγές αναφέρουν ότι ... 2. ΒΙΟΛ. που δεν έχει διασταυρωθεί με άλλο είδος (ζώο ή φυτό) για τη βελτίωση των χαρακτηριστικών του. | |
| 800 | αδιάστικτος | , η, ο [ἀδιάστικτος] α-δι-ά-στι-κτος επίθ. (σπάν.): ΝΟΜ. ρητός, κατηγορηματικός: ~η: αναφορά/διάταξη/διατύπωση. [< μτγν. ἀδιάστικτος] | |
| 801 | αδιατάρακτος | , η, ο [ἀδιατάρακτος] α-δι-α-τά-ρα-κτος επίθ. & (προφ.) αδιατάραχτος: που δεν διαταράσσεται: ~ος: δεσμός/ύπνος. ~η: αρμονία/ευτυχία/ζωή/ηρεμία/σχέση/τάξη/φιλία (= αδιασάλευτη). Ο ~ κύκλος της ζωής. (ΤΕΧΝΟΛ.) ~η κοπή και διάτρηση δομικών υλικών.|| (για πρόσ.) ~ και απερίσπαστος. ~ από εξωτερικές επιδράσεις. Μένει/στέκει ~ στη θέση του (= απόλυτα σταθερός). ΑΝΤ. διαταραγμένος ● επίρρ.: αδιατάρακτα: ομαλά/σταθερά και ~. [< μεσν. αδιατάρακτος, γαλλ. imperturbable] | |
| 802 | αδιατίμητος | , η, ο [ἀδιατίμητος] α-δι-α-τί-μη-τος επίθ.: που δεν έχει διατιμηθεί, δεν έχει οριστεί για αυτόν ανώτατη τιμή από την αρμόδια υπηρεσία· κατ' επέκτ. ανεκτίμητος: ~α: εμπορεύματα. Διατιμημένα και ~α έντυπα.|| (μτφ.-απαιτ. λεξιλόγ.) ~η: παρακαταθήκη. [< μεσν. αδιατίμητος] | |
| 803 | αδιάτρητος | , η, ο [ἀδιάτρητος] α-δι-ά-τρη-τος επίθ. (επίσ.) 1. που δεν μπορεί να τρυπηθεί, να διαπεραστεί: ~ος: σωλήνας. ~η: θωράκιση. ~α: ελαστικά. ~ (= αδιαπέραστος) από σφαίρα. ΑΝΤ. διάτρητος.|| (μτφ.) Το νέο νομοθετικό πλαίσιο είναι αδιάβλητο και ~ο. 2. που δεν έχει θεωρηθεί από επίσημη υπηρεσία, συνήθ. εφορία: ~ες: αποδείξεις. Τιμολόγια νομίμως αθεώρητα, ~α. | |
| 804 | αδιατύπωτος | , η, ο [ἀδιατύπωτος] α-δι-α-τύ-πω-τος επίθ.: που δεν έχει ή δεν μπορεί να διατυπωθεί: ~η: γνώμη/σκέψη (= ανέκφραστη)/φράση. ~ο: αίτημα/ερώτημα (ΑΝΤ. διατυπωμένο). Σιωπηρή και ~η συμφωνία. [< μτγν. ἀδιατύπωτος] | |
| 805 | αδιαφάνεια | [ἀδιαφάνεια] α-δι-α-φά-νει-α ουσ. (θηλ.) ΑΝΤ. διαφάνεια 1. (μτφ.) απόκρυψη ή συγκάλυψη στοιχείων, κυρ. από συλλογικά όργανα: ~ των οικονομικών συναλλαγών. ~ στην άσκηση της εξουσίας/στη διοίκηση/στον κρατικό μηχανισμό/στη λήψη αποφάσεων. Καθεστώς/φαινόμενα ~ας. Βλ. δια-πλοκή, -φθορά, σκάνδαλο. 2. ΦΥΣ. η ιδιότητα ορισμένων υλικών να μην επιτρέπουν τη διέλευση των ακτίνων φωτός μέσα από τη μάζα τους: μεμβράνες ~ας. [< γαλλ. intransparence] | |
| 806 | αδιαφανής | , ής, ές [ἀδιαφανής] α-δι-α-φα-νής επίθ. {αδιαφανέστ-ερος, -ατος} ΑΝΤ. διαφανής 1. (μτφ.) που σχετίζεται με την απόκρυψη ή συγκάλυψη στοιχείων, με την απουσία σαφώς οριοθετημένων κανόνων: ~ής: διαχείριση (των) κονδυλίων/χρηματοδότηση. ~είς: μεθοδεύσεις/προσλήψεις. Αυθαίρετες, ~είς και σκανδαλώδεις διαδικασίες. Συγκάλυψη ~ών ενεργειών. Λήψη αποφάσεων με βάση ~ατα συμφέροντα. 2. ΦΥΣ. που δεν διαπερνάται από τις ακτίνες του φωτός, με αποτέλεσμα να μην φαίνεται οτιδήποτε βρίσκεται πίσω από αυτόν: ~ής: ταινία. ~ές: τζάμι/υγρό/χαρτί. ~είς: κουρτίνες. ~ή: ρούχα. Ημιδιαφανείς και ~είς επιφάνειες. Πβ. οπάκ. Βλ. -φανής. ● επίρρ.: αδιαφανώς [-ῶς]: στη σημ. 1: Διαχειρίστηκε ~ (= με ~ή τρόπο) τα χρήματα του Δήμου. [< γαλλ. intransparent] | |
| 807 | αδιαφήμιστος | , η, ο [ἀδιαφήμιστος] α-δια-φή-μι-στος επίθ.: που δεν έχει διαφημιστεί: ~η: παράσταση. ~α: προϊόντα. ΑΝΤ. διαφημισμένος. [< αγγλ. unadvertised] | |
| 808 | αδιάφθορος | , η, ο [ἀδιάφθορος] α-δι-ά-φθο-ρος επίθ.: που δεν έχει διαφθαρεί ή δεν διαφθείρεται, ακέραιος, έντιμος: ~ος: αστυνομικός/δικαστής (= αδέκαστος)/εφοριακός (πβ. αλάδωτος)/πολιτικός. ~η: δικαιοσύνη/ψυχή (= αγνή). ~ες: αξίες/υπηρεσίες. ~α: ήθη/στελέχη. ΑΝΤ. διεφθαρμένος ● Ουσ.: αδιάφθοροι (οι): κρατικοί συνήθ. λειτουργοί επιφορτισμένοι με τη διεκπεραίωση υποθέσεων που απαιτούν ακεραιότητα και εντιμότητα: οι ~ της Αστυνομίας. [< αρχ. ἀδιάφθορος, γαλλ. incorruptible] | |
| 809 | αδιαφιλονίκητος | , η, ο [ἀδιαφιλονίκητος] α-δι-α-φι-λο-νί-κη-τος επίθ.: αδιαμφισβήτητος: ~ος: νικητής/πρωταθλητής (ΣΥΝ. αναμφισβήτητος, αναντίρρητος). ~η: αξία/απόδειξη (= αδιάψευστη)/επιτυχία/υπεροχή. ~ο: επίτευγμα/φαβορί. ~α: δικαιώματα/προνόμια/προσόντα. ● επίρρ.: αδιαφιλονίκητα [< γαλλ. indisputable, incontestable] | |
| 810 | αδιαφορία | [ἀδιαφορία] α-δι-α-φο-ρί-α ουσ. (θηλ.) 1. απουσία ενδιαφέροντος, φροντίδας για κάτι: ανεξήγητη/απαράδεκτη/γενική/εγκληματική/κρατική/παντελής/προκλητική ~. ~ για/(σπανιότ.) προς τον συνάνθρωπο. ~ των αρμοδίων/της κοινωνίας/της οικογένειας/της Πολιτείας (ΑΝΤ. μέριμνα). ~ γι' αυτά που συμβαίνουν γύρω μας (ΣΥΝ. απάθεια)/τη ζωή/τα κοινά/το περιβάλλον/την πολιτική. (εμφατ.) ~ και απάθεια. Έντονα ίχνη εγκατάλειψης και ~ας στην επαρχία. Κλίμα ~ας στην αγορά. Κατηγορώ κάποιον για/προσάπτω σε κάποιον ~.|| Αντιμετωπίζει τον θάνατο με ~ (= αταραξία). Βλ. -φορία. ΑΝΤ. ενδιαφέρον (1) 2. ΨΥΧΟΛ. έλλειψη αντίδρασης στα προσλαμβανόμενα ερεθίσματα. Βλ. αυτισμός. ● ΣΥΜΠΛ.: ελευθερία της αδιαφορίας: ΦΙΛΟΣ. απουσία οποιουδήποτε καταναγκασμού ή αιτίας που υποχρεώνει ή κατευθύνει τον άνθρωπο να πράττει σύμφωνα με ορισμένο τρόπο., καμπύλες αδιαφορίας: ΟΙΚΟΝ. ο γεωμετρικός τόπος των σημείων που απεικονίζουν συνδυασμούς αγαθών μεταξύ των οποίων ο καταναλωτής είναι αδιάφορος. [< αγγλ. indifference curves] [< μτγν. ἀδιαφορία, γαλλ. indifférence] | |
| 811 | αδιαφοροποίητος | , η, ο [ἀδιαφοροποίητος] α-δι-α-φο-ρο-ποί-η-τος επίθ. 1. που δεν διαφοροποιείται από κάποιον ή κάτι: ~η: κατηγορία/μάζα/οντότητα/σκέψη. ~ο: σύνολο. ΑΝΤ. διαφοροποιημένος 2. ΒΙΟΛ.- ΙΑΤΡ. (για ιστό, κύτταρο) που δεν έχει υποστεί διαφοροποίηση, δεν έχει αναπτύξει εξειδικευμένη δομή και λειτουργία (εμβρυϊκό) ή που έχει υποστεί αποδιαφοροποίηση (καρκινικό): ~ος: αδένας/όγκος.|| ~η: αρθρίτιδα/λευχαιμία. [< 2: γαλλ. indifférencié] | |
| 812 | αδιάφορος | , η, ο [ἀδιάφορος] α-διά-φο-ρος & α-δι-ά-φο-ρος επίθ. 1. που χαρακτηρίζεται από έλλειψη ενδιαφέροντος, φροντίδας για κάτι: ~η: έκφραση/ματιά/στάση. ~ο: ύφος. ~ για τα μαθήματα. Κάθομαι/μένω/παρακολουθώ/στέκομαι ~ (= απαθής). Κάνω/παριστάνω/προσποιούμαι τον ~ο. Ερωτικά (= ψυχρός)/πολιτικά ~. Η συζήτηση αυτή με αφήνει εντελώς/παγερά/παντελώς/τελείως ~ο (= ασυγκίνητο). 2. που δεν ενεργοποιεί το ενδιαφέρον κάποιου: ~η: εκπομπή/συζήτηση/ταινία (= ανιαρή, ανούσια, κενή, πληκτική). ~ο: παιχνίδι. ΑΝΤ. ενδιαφέρων ● επίρρ.: αδιάφορα 1. χωρίς ενδιαφέρον: Μου απάντησε/με κοίταξε/μου μιλούσε (δήθεν) ~. 2. (καταχρ.) αδιαφόρως. ● ΣΥΜΠΛ.: αδιάφορη ισορροπία: ΦΥΣ. κατάσταση ισορροπίας των σωμάτων η οποία, εφόσον διαταραχθεί, οδηγεί σε νέα θέση ισορροπίας. ● ΦΡ.: αδιάφορο αν: ανεξάρτητα από το αν, άσχετα αν: ~ ~ της αρέσει ή όχι, θα το δεχτεί., μου είναι αδιάφορο(ς): δεν μ' ενδιαφέρει: ~ ~ος ως άνθρωπος και ως άντρας. (Μου είναι) ~ο αν έρθει ή όχι., σφυρίζω αδιάφορα/κλέφτικα βλ. σφυρίζω [< μτγν. ἀδιάφορος, γαλλ. indifférent] | |
| 813 | αδιαφορώ | [ἀδιαφορῶ] α-δια-φο-ρώ ρ. (αμτβ.) {αδιαφορ-είς ..., -ώντας | αδιαφόρ-ησα, -ήσει}: δείχνω αδιαφορία για κάτι ή σπανιότ. κάποιον, δεν δίνω σημασία: ~ εντελώς/πλήρως. ~ για τις εξελίξεις/τα έξοδα/τα λόγια του κόσμου (= αγνοώ, αψηφώ, παραβλέπω)/όλα/την πολιτική/τις συνέπειες/τιμές και διακρίσεις. ~εί για τα παιδιά του (= δεν ενδιαφέρεται, τα παραμελεί, είναι αδιάφορος, ΑΝΤ. νοιάζεται). ~εί για τον κίνδυνο (= τον περιφρονεί). ~ αν σου αρέσει ή όχι/σου κακοφανεί/συμφωνείς ή όχι (πβ. καρφί δεν μου καίγεται). Της παραπονέθηκα, μα εκείνη ~ησε. Δεν ασχολούμαι πλέον με το θέμα, ~ (= με αφήνει αδιάφορο). ΑΝΤ. ενδιαφέρομαι [< μτγν. ἀδιαφορῶ, γαλλ. indifférer] | |
| 814 | αδιαφόρως | [ἀδιαφόρως] α-δι-α-φό-ρως επίρρ. (+γεν./αν) (επίσ.): αδιακρίτως, ασχέτως: Συμμετείχαν όλοι, ~ (= ανεξαρτήτως) εθνικότητας και ηλικίας. Βλ. αδιάφορα. [< μτγν. ἀδιαφόρως] |
Πανεπιστημίου 28, 106 79, Αθήνα
210 3664700
Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
Αθήνα 2023.
Τρίστηλο με έγχρωμα λήμματα, σε χαρτί βίβλου των 60γρ. διαστάσεων 21 x 29,50 εκατοστά.
© 2022 ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΑΘΗΝΩΝ