, ή, ό [ἱστορικός] ι-στο-ρι-κός επίθ. 1. που αναφέρεται στην ιστορία ως βιωμένο, πραγματικό παρελθόν ή ως επιστήμη: ~ός: λόγος/ρόλος/χρόνος. ~ή: αλήθεια/αναδρομή/ανακρίβεια/ανάλυση/ανασκόπηση/αξία/αποτίμηση/αφήγηση/βιβλιοθήκη/γνώση/διαδρομή/εμπειρία/εξέλιξη/επέτειος/έρευνα/θεώρηση/κληρονομιά/μαρτυρία/μέθοδος/μελέτη/μνήμη/παραχάραξη/περίοδος/πορεία/πραγματικότητα/σκέψη/συγκυρία/συνείδηση/συνέχεια/τάση/ταυτότητα/ύπαρξη. ~ό: αρχείο/αφιέρωμα/βιβλίο/κείμενο/λεύκωμα/μουσείο/τεκμήριο. ~ές: αναφορές/έννοιες/περιπέτειες/πηγές/σπουδές/συνθήκες. ~ά: δεδομένα/στοιχεία. Βλ. αντι~, προϊστορικός. 2. πολύ σημαντικός, που μένει στην ιστορία: ~ός: ηγέτης. ~ή: απόφαση/δίκη/ευκαιρία/μάχη/νίκη/συμφωνία/συνάντηση/συνεργασία/φράση/φυσιογνωμία. ~ό: επίπεδο/ρεκόρ. ~ή χαρακτήρισε τη σημερινή μέρα ο ... Γεγονός ~ής σημασίας. Πβ. αξιομνημόνευτος. Βλ. κοσμοϊστορικός. 3. που συνδέεται με σημαντικά γεγονότα του παρελθόντος ή που έχει μακρόχρονη ιστορία, γι' αυτό και παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον: ~ός: οικισμός/τόπος/χώρος. ~ή: γέφυρα/έδρα (δήμου)/οικογένεια/πόλη. ~ό: κειμήλιο/κτίριο/μνημείο. 4. που απεικονίζει, περιγράφει ή αναφέρεται σε πραγματικά γεγονότα ή σε μια συγκεκριμένη περίοδο του παρελθόντος: (ΦΙΛΟΛ.) ~ή: λογοτεχνία. ~ό: δράμα/έπος/μυθιστόρημα. ~ά: δημοτικά τραγούδια. ~ή αναπαράσταση μιας εποχής.|| ~ή: ταινία. ~ό: ντοκιμαντέρ. 5. που πραγματικά υπήρξε ή συνέβη στο παρελθόν, σε αντιδιαστολή με πρόσωπο ή πράγμα που ανήκει στον μύθο ή τη θρησκευτική παράδοση: ο ~ Ιησούς. Η ~ή Τροία. Πβ. θρυλ-, πραγματ-ικός, υπαρκτός. ANT. μυθ-, μυθολογ-ικός, πλαστός, φανταστικός. 6. (συνήθ. για επιστήμη) που εξετάζει κάποιο φαινόμενο στην εξέλιξή του μέσα στον χρόνο ή λαμβάνοντας υπόψη το πλαίσιο στο οποίο εμφανίστηκε: ~ή: ανθρωπολογία/γεωγραφία/γεωλογία/γλωσσολογία/γραμματική/δημογραφία/κοινωνιολογία/χαρτογραφία. Πολιτισμική-~ή ψυχολογία. ~ό: λεξικό. Πβ. διαχρονικός. ANT. συγχρονικός. Βλ. αν~.|| ~ή: γραφή/ορθογραφία (: με βάση την ετυμολογική προέλευση των λέξεων). ● επίρρ.: ιστορικά & (λόγ.) -ώς [-ῶς] ● ΣΥΜΠΛ.: ιστορική στιγμή 1. (ιστορικό) ορόσημο: Η ανανέωση της συμφωνίας αποτελεί/είναι/σηματοδοτεί αναμφίβολα μία μεγάλη ~ ~. Η αποστολή έζησε ~ές ~ές. 2. (γενικότ.) χρονική περίσταση, συγκυρία: δύσκολη/κρίσιμη ~ ~. Σε δεδομένη/συγκεκριμένη ~ ~. H διακοπή των διαπραγματεύσεων αποφασίστηκε την πιο ακατάλληλη ~ ~., ιστορικοί χρόνοι 1. η περίοδος για την οποία υπάρχουν γραπτές μαρτυρίες, σε αντιδιαστολή με τους προϊστορικούς χρόνους: Τα παλαιότερα ευρήματα στην περιοχή ανάγονται στους πρώιμους/πρώτους ~ούς ~ους. ΣΥΝ. ιστορία (6) 2. ΓΡΑΜΜ. οι χρόνοι του ρήματος που αναφέρονται στο παρελθόν, ο παρατατικός, ο αόριστος και ο υπερσυντέλικος. ΑΝΤ. αρκτικοί χρόνοι, ιστορικό κέντρο βλ. κέντρο, ιστορικός ενεστώτας βλ. ενεστώτας, ιστορικός υλισμός βλ. υλισμός [< 1,2: αρχ. ἱστορικός 3,4,5,6: γαλλ. historique, γερμ. historisch, αγγλ. historic(al)]