Αναζήτηση

-ας1. {συνήθ. χωρ. πληθ.} επίθημα αρσενικών ουσιαστικών που χρησιμοποιούνται ως παρωνύμια και δηλώνουν ομοιότητα ή ιδιότητα: κολοκύθ~.|| (επιτατ.) Κεφάλ~. 2. κατάληξη ανισοσύλλαβων ουδέτερων ουσιαστικών: κρέ~/πέρ~/τέρ~.

αυτοεξυπηρετούμαι[αὐτοεξυπηρετοῦμαι] αυ-το-ε-ξυ-πη-ρε-τού-μαι ρ. (αμτβ.) {αυτοεξυπηρετείσαι ...| -ήθηκα, -ηθεί, -ούμενος} 1. φροντίζω τον εαυτό μου και ικανοποιώ τις φυσικές μου ανάγκες, χωρίς τη μεσολάβηση ή τη βοήθεια άλλου: Ο ασθενής δεν είναι σε θέση να ~είται πλήρως. Τα παιδιά με νοητική υστέρηση μαθαίνουν να ~ούνται. Ήταν κατάκοιτη και δεν μπορούσε να ~ηθεί. Μερικώς/μη ~ούμενοι ηλικιωμένοι. 2. (για πελάτη) εξυπηρετούμαι σε εμπορική επιχείρηση χωρίς τη βοήθεια υπαλλήλου.

αφυπηρετήσας, ασα, αν [ἀφυπηρετήσας] α-φυ-πη-ρε-τή-σας επίθ. {κυρ. στο αρσ.} (επίσ.): (για πρόσ.) που αφυπηρέτησε: Εν ενεργεία και ~αντες αξιωματικοί.|| (ως ουσ.) Εκδήλωση προς τιμήν των ~άντων (ενν. υπαλλήλων). Βλ. -ας, -ασα, -αν. ● βλ. αφυπηρετώ

αφυπηρετώ[ἀφυπηρετῶ] α-φυ-πη-ρε-τώ ρ. (αμτβ.) {αφυπηρετ-εί, (λόγ.) μτχ. -ών | αφυπηρέτ-ησε, -ήσει, (λόγ.) μτχ. -ήσας} (επίσ.) 1. αποσύρομαι συνήθ. από δημόσια θέση, συνταξιοδοτούμαι: ~ησε από την υπηρεσία κανονικά/πρόωρα.|| ~ούντες: υπάλληλοι. 2. (σπάν.) απολύομαι από τον στρατό, αποστρατεύομαι. ● βλ. αφυπηρετήσας

εντοπιότητα[ἐντοπιότητα] ε-ντο-πι-ό-τη-τα ουσ. (θηλ.) 1. ΓΡΑΦΕΙΟΚΡ. το να είναι ένας δημόσιος υπάλληλος δημότης ή μόνιμος κάτοικος της περιοχής όπου υπηρετεί ή θα κληθεί να υπηρετήσει: το κριτήριο της ~ας. Μοριοδότηση της ~ας. Βλ. συνυπηρέτηση. 2. (σπάν.-λόγ.) η ιδιότητα του εντόπιου. Πβ. αυτοχθονία. Βλ. τοπικισμός, -ότητα. ● ΣΥΜΠΛ.: κώλυμα εντοπιότητας: ΓΡΑΦΕΙΟΚΡ. απαγόρευση σε ορισμένες κατηγορίες δημοσίων υπαλλήλων να υπηρετούν στην περιοχή από την οποία κατάγονται ή στην οποία είναι μόνιμα εγκατεστημένοι. [< γαλλ. localité]

ΘέμιδαΘέ-μι-δα ουσ. (θηλ.) & (λόγ.) Θέμις {Θέμιδ-ος} 1. (μτφ.) δικαιοσύνη: ο ζυγός/το σπαθί της ~ος (: τα σύμβολά της). 2. ΜΥΘ. αρχαία ελληνική θεά της δικαιοσύνης η οποία ήταν υπεύθυνη για την τήρηση της ηθικής τάξης σε θεούς και ανθρώπους. ● ΣΥΜΠΛ.: Θέμιδος μέλαθρον: το κτίριο του Αρείου Πάγου., οι λειτουργοί/υπηρέτες της Θέμιδος/Θέμιδας: όσοι ασκούν νομικό επάγγελμα, δικηγόροι και κυρ. δικαστές. Πβ. δικαστική εξουσία., ο ναός της Δικαιοσύνης/της Θέμιδος βλ. δικαιοσύνη ● ΦΡ.: η δικαιοσύνη είναι τυφλή βλ. τυφλός [< αρχ. Θέμις, αγγλ. Themis]

κύριοςκύ-ρι-ος ουσ. (αρσ.) {κυρί-ου | -ων, -ους} 1. ως ευγενική αναφορά ή προσφώνηση άντρα: (για κάποιον του οποίου αγνοούμε το όνομα) Ένας γοητευτικός/ευγενέστατος/ηλικιωμένος/νεαρός ~. Σας ζητάει ένας ~. Ο ~ της φωτογραφίας της φάνηκε γνωστός. Ρωτήστε τον ~ο δίπλα. Ο εν λόγω ~ θέλησε να μείνει ανώνυμος. (στο τηλέφωνο) Με ποιον ~ο μιλάω;|| Αγαπητέ/φίλτατε ~ε ... Αξιότιμοι ~οι ... Κυρίες και ~οι ...|| (με ρ. στο γ' πρόσ., συνήθ. για πελάτη) Για δες τι θέλει ο ~. Τι θα πάρουν οι ~οι;|| (συνοδεύει επώνυμο ή/και όνομα, ιδιότητα) Ο ~ Αντρέας. (ως συντομ. κ.) Ο κ. Πετρόπουλος. (ως συντομ. κ.κ.) Οι κ.κ. Βασιλείου και Ρένεσης. Ο ~ καθηγητής/πρόεδρος ... Μάλιστα, ~ε δικαστά. 2. (λόγ.) εξουσιαστής, κυρίαρχος: ~ του κόσμου (= ο Θεός). Έγινε ο ~ του νησιού/της πόλης (πβ. αφέντης). Κάθε άνθρωπος είναι ~ της μοίρας/τύχης του. Παρέμειναν ~οι της κατάστασης/του παιχνιδιού μέχρι τέλους. Πβ. άρχοντας, βασιλιάς. 3. ΝΟΜ. κάτοχος, ιδιοκτήτης: ο ~ του ακινήτου/της επιχείρησης/των μετοχών. Βλ. συγ~. 4. άνδρας με αξιοπρέπεια, ήθος και σοβαρότητα: Είναι ~ με τα/σε όλα του. Ήταν ένας πραγματικός ~ του ελληνικού θεάτρου. Πβ. ιππότης, τζέντλεμαν. 5. προσηγορία ή προσφώνηση δασκάλου ή καθηγητή μέσης εκπαίδευσης, κυρ. από μαθητές: Με σήκωσε ο ~ στον πίνακα. ~ε, να ρωτήσω κάτι; 6. σύζυγος, οικοδεσπότης ή αφεντικό: (κυρ. παλαιότ.) Ο ~ της κυρίας. Πβ. άνδρας.|| Πότε επιστρέφει ο ~ του σπιτιού;|| (από το υπηρετικό προσωπικό) Ο ~ απουσιάζει. ● ΣΥΜΠΛ.: συμφωνία κυρίων: που δεν βασίζεται σε επίσημο έγγραφο, αλλά στον λόγο των συμβαλλόμενων: Υπάρχει ~ ~ ανάμεσα στις δύο πλευρές ότι ... [< αγγλ. gentlemen's/ gentleman's agreement, γαλλ. ~ ~, 1930] , ψιλός κύριος βλ. ψιλός ● ΦΡ.: κύριος/κυρία του εαυτού μου: ανεξάρτητος/η ή ικανός/ή να διατηρώ τον αυτοέλεγχό μου. ● βλ. κυρία [< 1,5,6: μτγν. κύριος, γαλλ. monsieur, ιταλ. signore 2,3: αρχ. κύριος 4: αγγλ. gentleman]

-ότητα(λόγ.) επίθημα αφηρημένων θηλυκών ουσιαστικών που δηλώνουν 1. κατάσταση ή χαρακτηριστικό: αυστηρ~/γνησι~/προνοητικ~. Βλ. -ύτητα.|| (ΕΚΚΛΗΣ.) Oσι~/παναγι~. Αγι~/ιερ~ (ΣΥΝ. -οσύνη). 2. (περιληπτ., παράγ. από ουσ.) σύνολο ατόμων με κοινή ιδιότητα: αδελφ~/ανθρωπ~. [< αρχ. -ότης]

υπηρέτης[ὑπηρέτης] υ-πη-ρέ-της ουσ. (αρσ.) 1. άνδρας που προσφέρει βοηθητική εργασία σε σπίτι έναντι μισθού: αφοσιωμένος/πιστός/προσωπικός ~. Οικιακοί ~ες. Πβ. υπηρεσία. Βλ. κύριος.|| (ΣΤΡΑΤ.) ~ ελαφρού οπλισμού (: ειδικότητα του Πεζικού). 2. (μτφ.) αυτός που ενεργεί με αφοσίωση και ανιδιοτέλεια για το γενικό καλό, για την προώθηση μιας αξίας ή την εκπλήρωση ενός σκοπού: ~ της αλήθειας/της δικαιοσύνης. Ακούραστος/γνήσιος/σεμνός ~ του λόγου/της τέχνης.|| (κατ' επέκτ.) Το κράτος ως ~ του λαού/των πολιτών.|| ~ του Θεού. 3. (μτφ.-μειωτ., για πρόσωπο ή θεσμό) αυτός που είναι χειραγωγούμενος: ~ του ιμπεριαλισμού/των συμφερόντων του κεφαλαίου. 4. ΠΛΗΡΟΦ. διακομιστής. ● ΣΥΜΠΛ.: οι λειτουργοί/υπηρέτες της Θέμιδος/Θέμιδας βλ. Θέμιδα [< 1: αρχ. ὑπηρέτης ‘κωπηλάτης, εργάτης, βοηθός’ 4: αγγλ. server, 1972]