Αναζήτηση

άμμος[ἄμμος] άμ-μος ουσ. (θηλ.) 1. πάρα πολύ μικροί, ασύνδετοι και ευδιάκριτοι κόκκοι, προερχόμενοι από θραύσματα ορυκτών ή πετρωμάτων, που βρίσκονται στις ακρογιαλιές, τον βυθό της θάλασσας και των λιμνών, την κοίτη και τις εκβολές των ποταμών και σε ερήμους: βρεγμένη/ζεστή/καυτή/λεπτή/λεπτόκοκκη/μαύρη/χοντρή/χρυσή/ψιλή ~. ~ στα μαλλιά/παπούτσια. Παχύ στρώμα ~ου. Παραλία με άσπρη/λευκή ~ο. Τα πόδια μου βουλιάζουν στην ~ο. Ο αέρας έφερνε την ~ο στα πρόσωπά μας.|| Θραυστή (: λατομείου)/φυσική ~ (: θαλάσσης, ορυκτή, ποταμίσια, ως οικοδομικό υλικό). Βλ. αμμοχάλικο, παιπάλη.|| ~ της γάτας (: για τα περιττώματά της). 2. αμμώδες έδαφος και ιδ. αμμουδιά: παιχνίδια στην ~ο. Διανυκτερεύω/κάνω ηλιοθεραπεία/κοιμάμαι/κυλιέμαι/ξαπλώνω/παίζω/περπατώ στην ~ο. Τα παιδιά φτιάχνουν κάστρα/πύργους στην ~ο. ● ΣΥΜΠΛ.: κινούμενη άμμος: ψιλή άμμος που αποτελείται από άργιλο και μεγάλη ποσότητα νερού, με αποτέλεσμα να βυθίζεται όποιος ή ό,τι πατά σε αυτή. Βλ. βάλτος, έλος.|| (μτφ. για κάτι που παγιδεύει ή απογοητεύει:) ~ ~ το Χρηματιστήριο για τις κατασκευαστικές. [< γαλλ. sables mouvants] ● ΦΡ.: κτίζει πύργους/παλάτια στην άμμο (μτφ.): κοπιάζει άδικα., σαν την άμμο της θάλασσας (ΠΔ): πάρα πολύ μεγάλος, τεράστιος αριθμός: Οι σκέψεις μου για σένα ~ ~ (πβ. αμέτρητες, άπειρες)., χώνω/κρύβω/βάζω το κεφάλι στην άμμο: (επιτιμητικά) εθελοτυφλώ: Ο κίνδυνος είναι υπαρκτός, δε μπορούμε να ~ουμε ~ (: να κλείνουμε τα μάτια). (ειρων.) ~ουν ~ και το πρόβλημα εξαφανίζεται! Βλ. στρουθοκαμηλίζω., αίμα και άμμος! βλ. αίμα [< αρχ. ἄμμος]

βιντεοτέχνηβι-ντε-ο-τέ-χνη ουσ. (θηλ.) & βίντεο αρτ: ΚΑΛ. ΤΕΧΝ. μορφή καλλιτεχνικής έκφρασης που βασίζεται στην προβολή εικόνων σε οθόνη μέσω τεχνολογίας βίντεο: έκθεση/έργα/φεστιβάλ ~ης. Πβ. βιντεοεγκατάσταση. [< αγγλ. video art, 1972]

ή[ἤ] διαζευκτικός σύνδ. δηλωτικός 1. αντιδιαστολής δύο ή περισσότερων αντίθετων εννοιών, αυστηρής επιλογής της μιας από τις δύο, καθώς και οι δύο μαζί δεν μπορούν να συνυπάρξουν: αριστερά ~ δεξιά; Κρύο ~ ζέστη; Πρωί ~ βράδυ; Όμορφη ~ άσχημη; Χαρά ~ λύπη; Άσπρο ~ μαύρο;|| (με επανάληψη, για να δοθεί έμφαση στον α' όρο) ~ τώρα ~ ποτέ! ~ εγώ ~ κανένας!|| (προφ., με δυνατότητα παράλειψης ή αντικατάστασής του με το "και") Νέοι (~) γέροι, πλούσιοι (~) φτωχοί, όλοι ήταν μαζεμένοι!|| (δυσαρέσκεια, αγανάκτηση για τη συμπεριφορά κάποιου ή για μια κατάσταση) Φίλος είσαι (εσύ) ~ εχθρός; Άνθρωπος είναι (αυτός) ~ (κανένα) τέρας; Ζωή είναι αυτή ~ μαρτύριο; Δωμάτιο είναι αυτό ~ στάβλος;|| (σε ερωτήσεις) Θα έρθεις ~ δεν θα έρθεις/όχι; (διερεύνηση άποψης) Θα τα καταφέρουμε ~ το θεωρείς απίθανο; 2. διάκρισης δύο ή περισσότερων στοιχείων που παρουσιάζονται ως εναλλακτικές εκδοχές: Τι θα ήθελες; Φαγητό ~ γλυκό; Θα με εξυπηρετήσετε εσείς ~ κάποιος άλλος; Παίρνω ~ το λεωφορείο ~ το μετρό ~ το τραμ (: άλλες φορές, άλλοτε).|| (με επανάληψη) (εμφατ.) ~ θα κοιμάται ~ θα βλέπει τηλεόραση. (αδιαφορία ή αβεβαιότητα) Θα έρθω ~ αύριο ~ (: μπορεί και) μεθαύριο. (ο α' όρος είναι ανυπόστατος και έτσι δηλώνεται εμφατ. ότι ισχύει στην ουσία ο β') ~ είμαστε όλοι τρελοί ~ (πράγματι) κάτι δεν πάει καλά! ΣΥΝ. είτε.|| (σε ερώτηση, προς εξακρίβωση του λόγου για τον οποίο γίνεται κάτι) Γιατί δεν του μιλάς; Ντρέπεσαι ~ φοβάσαι; Τι έχεις; Είσαι άρρωστος ~ απλά κακοδιάθετος; 3. διαφορετικότητας· αλλιώς, σε αντίθετη περίπτωση: Μάθε να συζητάς ~ μην ασχολείσαι μαζί μου!|| (απειλητ.) ~ φεύγεις αυτή τη στιγμή ~ καλώ την Αστυνομία (= αν δεν φύγεις ..., θα καλέσω ...)! Πβ. διαφορετικά, ειδάλλως. 4. εναλλακτικής διατύπωσης, διόρθωσης, τροποποίησης (συνήθ. ακολουθούν οι λ. "μάλλον" ή "καλύτερα"): το ίντερνετ ~ διαδίκτυο (στα Ελληνικά). Δεν καταλαβαίνει ~ μάλλον δεν θέλει να καταλάβει. Πήγαινε να δεις τι κάνει! ~ άσε καλύτερα· πάω εγώ! 5. (προφ.) μεγέθους κατά προσέγγιση, αβεβαιότητας: (κάπου) δεκαπέντε ~ είκοσι κιλά. ● ΦΡ.: ή μήπως δηλώνει 1. ευγενική διατύπωση ερώτησης: Να σου ζητήσω κάτι ~ ~ σε βάζω σε κόπο; 2. πιθανή εκδοχή: Κοιμήθηκες καλά ~ ~ νυστάζεις ακόμα; Προτιμάς σινεμά ~ ~ (καλύτερα) θέατρο;|| (προς έκφρ. ενδιαφέροντος) Χόρτασες ~ ~ να σου φέρω και κάτι άλλο;|| (αβεβαιότητα) Ήταν πριν από δύο ~ ~ τρία χρόνια; 3. αγανάκτηση, δυσαρέσκεια· προκειμένου να εκφραστεί ότι δεν είναι δυνατόν να ισχύει σε καμία περίπτωση ο β΄όρος: Τι κάθεσαι και τεμπελιάζεις; ~ ~ περιμένεις από εμένα να κάνω τις δουλειές; (: δεν πρόκειται να τις κάνω).|| Είναι λογικό να φέρεται έτσι· ~ ~ ξέχασες τι πέρασε; (: θυμάσαι φυσικά)., ή ταν ή επί τας: ΙΣΤ. "ή αυτή ή πάνω σε αυτή", δηλ. "ή να επιστρέψεις με την ασπίδα ως νικητής ή να σε φέρουν επάνω της νεκρό", φρ. που έλεγαν οι Σπαρτιάτισσες στους γιους τους, όταν τους παρέδιδαν την ασπίδα, πριν αναχωρήσουν για τον πόλεμο· (μτφ.-λόγ.) προτροπή σε κάποιον να φέρει σε πέρας την αποστολή που του έχει ανατεθεί, χωρίς να δειλιάσει και να σκεφτεί το προσωπικό κόστος., αργά ή γρήγορα βλ. αργά, ή μικρός μικρός παντρέψου ή μικρός καλογερέψου βλ. καλογερεύω, ή όπως αλλιώς βλ. όπως, ή παπάς-παπάς ή ζευγάς-ζευγάς βλ. ζευγάς, ή στραβός είν' ο γιαλός ή στραβά αρμενίζουμε βλ. γιαλός, ή του ύψους ή του βάθους βλ. ύψος, να ζει κανείς ή να μη ζει; βλ. ζω¹, ναι ή ου; βλ. ου [< αρχ. ἤ]

στόχοςστό-χος ουσ. (αρσ.) 1. ό,τι επιδιώκει κάποιος ως στάδιο απώτερου σκοπού ή ο ίδιος ο σκοπός: αντικειμενικός/βασικός/διπλός/δύσκολος/επόμενος/ετήσιος/εύκολος/κύριος/μόνιμος/πρωταρχικός/σημαντικός/στρατηγικός/συνολικός/τελικός/φετινός ~. Βραχυπρόθεσμοι/επιχειρηματικοί/μακροπρόθεσμοι/νέοι/υψηλοί ~οι. Ειδικοί διδακτικοί ~οι. ~ ζωής. ~ για όλους μας/όλων μας. Αποκλειστικός/μοναδικός ~ μας είναι η νίκη. Χωρίς (συγκεκριμένο) ~ο. Με ~ο (= αποσκοπώντας) την κορυφή. Ανάλυση/επιτυχία/καθορισμός/υλοποίηση ~ων. ~ του παιχνιδιού/του προγράμματος/του συνεδρίου είναι ... Η εταιρεία έβαλε/έθεσε (ως) ~ο ή το έχει βάλει ~ο να βελτιώσει την ποιότητα των προϊόντων της. Αναθεωρώ/εξυπηρετώ/επιτελώ/πετυχαίνω/πραγματώνω/προσδι)ορίζω/υλοποιώ τους ~ους (μου). Απέτυχαν στους ~ους τους. Είμαστε εκτός ~ων/κοντά στον ~ο. Ο (πρώτος) ~ επιτεύχθηκε. ~ της κυβέρνησης είναι να ... Στους επιμέρους ~ους περιλαμβάνονται ... Οι συναντήσεις εξυπηρετούν τους ~ους της πολιτικής μας. Δεν έχει ~ους. ΣΥΝ. επιδίωξη (2) 2. σημείο, κυρ. αντικείμενο, περιοχή ή πρόσωπο, προς το οποίο κάποιος επιτίθεται ή γενικότ. κατευθύνει βολή· ειδικότ. αναρτώμενο ταμπλό με ομόκεντρους κύκλους για βολές στη σκοποβολή και την τοξοβολία: (ΣΤΡΑΤ.) Εναέριοι/επίγειοι/εχθρικοί/θαλάσσιοι/υπόγειοι ~οι. Εντοπισμός/καταστροφή ~ων. Ανθρώπινος ~. Η σφαίρα δεν βρήκε (τον) ~ο (της). Η πόλη έχει γίνει επανειλημμένα ~ βομβιστικών/τρομοκρατικών επιθέσεων. Αεροσκάφη/πύραυλοι έπληξαν/χτύπησαν (μη) στρατιωτικούς ~ους.|| (ΑΘΛ.) Σταθερός ~ (ΑΝΤ. κινούμενος ~). Στην τελευταία βολή πυροβόλησε/σημάδεψε σε λάθος ~ο (βλ. άστοχος). 3. (μτφ.) άτομο προς το οποίο κατευθύνεται μια εχθρική ενέργεια, συμπεριφορά: Έγινε ~ ειρωνικών σχολίων/έντονης κριτικής για τις ιδέες του.|| Έχουν βάλει ~ο το περιοδικό μετά τις αποκαλύψεις που έκανε. ● ΣΥΜΠΛ.: κινούμενος στόχος 1. που αλλάζει θέση: εκτόξευση ρουκετών κατά ~ου ~ου.|| (μτφ.) ~ ~ ο πληθωρισμός (: ευμετάβλητος και δύσκολος να καταπολεμηθεί). 2. ΑΘΛ. αγώνισμα της σκοποβολής στο οποίο οι αθλητές σκοπεύουν προς έναν κινητό στόχο: ~ ~ ανδρών δέκα μέτρων. Αγώνες ~ου ~ου με πιστόλι ή τουφέκι. [< αγγλ. moving target] , ομάδα-στόχος: σύνολο προσώπων που επιλέγονται σύμφωνα με συγκεκριμένα κοινά χαρακτηριστικά και αντιμετωπίζονται (σε δημοσκοπήσεις, έρευνες αγοράς, διαφημίσεις) ως δυνητικοί αποδέκτες αγαθών, προϊόντων ή υπηρεσιών: ~ ~ του έργου/του προγράμματος: άνεργοι άνω των τριάντα χρόνων/αλλοδαποί μαθητές. ΣΥΝ. τάργκετ γκρουπ [< αγγλ. target group, 1972] ● ΦΡ.: δίνω στόχο 1. για κάποιον ή κάτι που είναι ευδιάκριτο(ς), με αποτέλεσμα να μπορεί να χτυπηθεί εύκολα: Το χωριό, χτισμένο σε κλειστό μέρος, δεν έδινε ~ στον εχθρό. 2. (μτφ.) προκαλώ την προσοχή ή την αρνητική αντίδραση των άλλων με τη συμπεριφορά μου: Κάθισαν κάπου απόμερα, για να μη δώσουν ~. Με το ντύσιμό τους δίνουν ~ σε κακόβουλα σχόλια., γλώσσα-πηγή/γλώσσα-στόχος βλ. γλώσσα, με απώτερο σκοπό/στόχο βλ. απώτερος [< 1,2: αρχ. στόχος, γαλλ. but 3: αγγλ. target]

υποκινώ[ὑποκινῶ] υ-πο-κι-νώ ρ. (μτβ.) {υποκιν-είς ... | υποκίν-ησε, -ήσει, -είται, -ήθηκε, -ηθεί, -ούμενος, -ημένος, -ώντας} 1. προκαλώ κάτι αρνητικό με κρυφό ή ύπουλο τρόπο, υποδαυλίζω: Κατηγορήθηκε ότι ~εί τη βία (πβ. υποθάλπω). Οι πράξεις τους ~ούνται από οικονομικά συμφέροντα. ~ούμενες: καταλήψεις. 2. ενθαρρύνω κάποιον να ενεργήσει με ορισμένο τρόπο, παρακινώ: Ο εκπαιδευτικός πρέπει να ~εί (= εγείρει, εξάπτει) το ενδιαφέρον των μαθητών. Πβ. παροτρύνω, προτρέπω, ωθώ. [< πβ. αρχ. ὑποκινῶ ‘κινώ, ταράζομαι’, γαλλ. inciter]