Αναζήτηση

ευαίσθητος, η, ο [εὐαίσθητος] ευ-αί-σθη-τος επίθ. 1. που συγκινείται, στενοχωριέται ή προσβάλλεται εύκολα· που ενδιαφέρεται για τα προβλήματα της κοινωνίας, των συνανθρώπων του και συμπάσχει μαζί τους: (για πρόσ.) ~ος: καλλιτέχνης. ~η: ψυχή. ~ και ρομαντικός/τρυφερός (πβ. λεπτεπίλεπτος, ντελικάτος). Κοινωνικά ~οι πολίτες (= ευαισθητοποιημένοι). Έχει γίνει πολύ ~η. Είναι ~ σε θέματα που αφορούν την οικογένειά του. Πβ. ευσυγκίνητος. Βλ. αδιάφορος, σκληρός, υπερ~.|| (κατ' επέκτ.) ~η: ηλικία (: η παιδική ή συνηθέστ. η εφηβική)/ματιά (στον ανθρώπινο πόνο). ~α: τραγούδια (= συγκινητικά). ΣΥΝ. συναισθηματικός (2) ΑΝΤ. αναίσθητος (2), ασυγκίνητος 2. που επηρεάζεται σχετικά εύκολα και συνήθ. αρνητικά από εξωτερικά κυρ. ερεθίσματα ή αντιδρά πιο έντονα σε αυτά: ~ος: λαιμός/οργανισμός (= ευπρόσβλητος). ~η: ερωτογενής ζώνη (π.χ. στήθος). ~ο: στομάχι. ~α: νεύρα. Είναι ~η στις ανοιξιάτικες αλλεργίες. ~ στον ήλιο/στο φως (βλ. φωτο~). Σαμπουάν για λεπτά/ξηρά και ~α μαλλιά. Μάσκα απολέπισης για ~ες επιδερμίδες (πβ. ευερέθιστος). Φυτό ~ο σε ασθένειες. Από μικρός είχε ~η (= εύθραυστη) υγεία. (για αισθητήρια όργανα) ~η: όσφρηση. Βλ. θερμο~. 3. που απαιτεί προσεκτικό, λεπτό χειρισμό και διακριτικότητα: ~η: υπόθεση. ~ο: ζήτημα/πρόβλημα. Ο ~ κλάδος της υγείας/τομέας της εκπαίδευσης. Η πιο ~η πλευρά ενός θέματος. Πβ. επικίνδυνος, κρίσιμος, νευραλγικός. 4. ΤΕΧΝΟΛ. (για όργανο, συσκευή) που μπορεί να καταγράφει μικρές αλλαγές ή διαφορές σε φυσικά μεγέθη: ~ος: αισθητήρας. ~η: ζυγαριά (πβ. ακριβής). ~ο: μικρόφωνο. ● επίρρ.: ευαίσθητα ● ΣΥΜΠΛ.: ευαίσθητη αγορά: ΟΙΚΟΝ. της οποίας οι τιμές επηρεάζονται εύκολα από τις εκάστοτε (ευνοϊκές ή δυσμενείς) συνθήκες: η ~ ~ του Χρηματιστηρίου. [< αγγλ. sensitive market] , ευαίσθητη περιοχή 1. τα γεννητικά όργανα των γυναικών συνήθ. ή των μωρών: μαντιλάκια καθαρισμού/προστασία/υγιεινή της ~ης ~ής. Πλένετε την ~ ~ του βρέφους με άφθονο νερό και ειδικό σαπούνι. 2. {συνήθ.+ γεν.} (γενικότ.) οποιοδήποτε ευαίσθητο μέρος ή όργανο του γυναικείου κυρ. σώματος: προϊόν κατάλληλο για την ~ ~ των ματιών. Σύσφιξη και βελτίωση της ~ης ~ης του λαιμού. 3. (μτφ.) που παρουσιάζει γεωπολιτική αστάθεια: η ~ ~ της Μέσης Ανατολής., ευπαθείς/ευαίσθητες/ευάλωτες (κοινωνικά) ομάδες: τμήματα του πληθυσμού που χρειάζονται ιδιαίτερη μεταχείριση και προστασία, λόγω της κοινωνικής, οικονομικής, πνευματικής ή φυσικής τους κατάστασης και τα οποία είναι ευάλωτα στον κοινωνικό αποκλεισμό, σε ασθένειες, σε φυσικές καταστροφές (παιδιά, ηλικιωμένοι, άνεργοι, άποροι, μετανάστες, παλιννοστούντες, πρόσφυγες, ναρκομανείς, άστεγοι): μέτρα για την ενίσχυση της απασχόλησης των ~ών ~ων. [< αγγλ. vulnerable groups] , οικολογικά ευαίσθητες περιοχές: ΟΙΚΟΛ. στις οποίες μπορεί εύκολα να διαταραχθεί η οικολογική ισορροπία, π.χ. υγρότοποι, παράκτιες, παραποτάμιες ή παραλίμνιες ζώνες, θαλάσσια πάρκα, πηγές νερού: τουρισμός και βιωσιμότητα σε ~ ~ της Ευρώπης., αδύνατο σημείο βλ. αδύνατος, αδύνατος/αδύναμος κρίκος βλ. κρίκος, ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα βλ. προσωπικός ● ΦΡ.: αγγίζω τις ευαίσθητες χορδές (κάποιου) βλ. αγγίζω [< αρχ. εὐαίσθητος ‘αυτός που έχει καλή ή έντονη αισθητικότητα’, γαλλ. sensible, αγγλ. sensitive]

καμπήκα-μπή ουσ. (θηλ.) 1. {σπανιότ. στον πληθ.} (μτφ.) χρονικό διάστημα ή γεγονός καθοριστικής σημασίας, επειδή σηματοδοτεί σημαντικές αλλαγές: Βρίσκεται σε (μια) δύσκολη (= φάση) ~ της ζωής του. Η συνθήκη αποτέλεσε αποφασιστική/ιστορική ~ (= ορόσημο, σταθμό) στις σχέσεις των δύο χωρών. Η καριέρα του παρουσιάζει/περνάει από μεγάλη ~. 2. (επίσ.) γωνία, στροφή: ανοικτές/κλειστές ~ές. Σε μια απότομη/επικίνδυνη ~ του δρόμου. Πβ. κούρμπα.|| (IATΡ.) Κολική ~ (: ηπατική). ● ΣΥΜΠΛ.: σημείο καμπής 1. (μτφ.) αποφασιστικό στάδιο ή συμβάν: Το ~ ~ της υπόθεσης ήταν ... Πβ. τομή.|| Σε ~ ~ (πβ. οριακό σημείο) οι διαπραγματεύσεις. 2. ΓΕΩΜ. {συνήθ. στον πληθ.} σημείο μετατροπής μιας κυρτής καμπύλης σε κοίλη και αντίστροφα: Τα ~α ~ της γραφικής παράστασης μίας συνάρτησης. [< αγγλ. turning point] ● ΦΡ.: σε κρίσιμη καμπή: σε καθοριστικό στάδιο: Σε/στην πιο ~ ~ βρίσκονται οι ειρηνευτικές συνομιλίες. [< αρχ. καμπή ‘καμπύλη, στροφή, τέρμα, λύγιση, άρθρωση (των μελών)’]

καταλυτικός, ή, ό κα-τα-λυ-τι-κός επίθ. 1. (μτφ.) αποφασιστικός, καθοριστικός, ουσιαστικός: ~ή: βοήθεια/επίδραση/παρέμβαση/παρουσία/συμμετοχή. ~ό: γεγονός/επιχείρημα/χιούμορ/χτύπημα. ~ές: αλλαγές/συνέπειες. Ήττα ~ής σημασίας. Ο ρόλος του αποδείχτηκε/υπήρξε ~. Στοιχείο που αποτελεί ~ό παράγοντα στην εξέλιξη της υπόθεσης. 2. ΧΗΜ. που σχετίζεται με την κατάλυση: ~ός: αντιδραστήρας. ~ή: δράση (των ενζύμων)/πυρόλυση/τεχνολογία/υδρογόνωση. ~ές: αντιδράσεις/ιδιότητες. ~ά: υλικά. Βλ. φωτο~. 3. ΤΕΧΝΟΛ. που σχετίζεται με τον καταλύτη οχημάτων: ~ός: καθαρισμός (των καυσαερίων)/κινητήρας. ~ή: εξάτμιση. ~ό: φίλτρο.|| (ως ουσ.) Αγόρασα ~ό (ενν. αυτοκίνητο). ● επίρρ.: καταλυτικά & (σπάν.-λόγ.) -ώς [-ῶς] ● ΣΥΜΠΛ.: καταλυτικός μετατροπέας βλ. μετατροπέας [< μτγν. καταλυτικός, γαλλ. catalytique, αγγλ. catalytic]

μάζα[μᾶζα] μά-ζα ουσ. (θηλ.) {μαζ-ών} 1. ΦΥΣ. το ποσό της ύλης που υπάρχει σε ένα σώμα: ελάχιστη/μέγιστη επιτρεπόμενη ~. Μονάδα ~ας (: κιλό, χιλιόγραμμο). Αδρανειακή/βαρυτική/θερμική ~.|| (IATΡ.) Μυϊκή/οστική ~. Βλ. βιο~. 2. υλικό σώμα, συνήθ. μεγάλων διαστάσεων, με ακανόνιστο σχήμα: ορεινή/πετρώδης/στερεή/συμπαγής/σφαιροειδής/υδάτινη ~. Το αυτοκίνητο μετατράπηκε σε μια άμορφη ~ από σίδερα. Πβ. όγκος.|| (ΜΕΤΕΩΡ.) Ψυχρές αέριες ~ες. 3. μεγάλη ποσότητα: ~ δεδομένων/πληροφοριών/στοιχείων. Η μεγάλη ~ (= η πλειοψηφία) των εργαζομένων/των καταναλωτών/των ψηφοφόρων. Απρόσωπη ~ ανθρώπων.|| (ειδικότ. στον πληθ., πλήθος λαού) Επαναστατημένες/εργατικές/λαϊκές/πλατιές ~ες. Το κίνημα των ~ών (= μαζικό κίνημα). ● ΣΥΜΠΛ.: Δείκτης Μάζας Σώματος (ΔΜΣ): ΙΑΤΡ. δείκτης μέτρησης του σωματικού λίπους, που προκύπτει από τη διαίρεση του βάρους του ανθρώπινου σώματος με το τετράγωνο του ύψους του σε μέτρα. [< αγγλ. Body Mass Index, 1983] , κρίσιμη μάζα 1. σύνολο, συνήθ. ανθρώπων, το οποίο είναι αρκετά μεγάλο, ώστε να διαμορφώσει μια κατάσταση ή να επηρεάσει ένα συγκεκριμένο αποτέλεσμα: η ~ ~ δραστηριοτήτων/των χρηστών (του διαδικτύου). 2. ΦΥΣ. ΠΥΡ. η ελάχιστη ποσότητα σχάσιμου υλικού που είναι απαραίτητη, για να προκαλέσει και να συντηρήσει μια αλυσιδωτή αντίδραση. [< 1: αγγλ. critical mass, 1919 2: αγγλ. ~ ~, 1941, γαλλ. masse critique] , μαγνητική μάζα: ΦΥΣ. η ποσότητα μαγνητισμού που υπάρχει σε καθέναν από τους δύο πόλους ενός μαγνήτη: αρνητική/θετική ~ ~ (: βόρειου/νότιου πόλου). Βλ. ένταση πεδίου. [< γαλλ. masse magnétique] , ψυχολογία της μάζας/των μαζών/του όχλου/του πλήθους (ΨΥΧΟΛ.-ΚΟΙΝΩΝΙΟΛ.): μελέτη της συμπεριφοράς του ατόμου, όταν αυτό αποτελεί μέλος ενός απρόσωπου πλήθους. [< αγγλ. mass psychology, 1900, crowd psychology, 1924] , ατομική μάζα βλ. ατομικός, μονάδα ατομικής μάζας βλ. ατομικός [< αρχ. μᾶζα ‘κρίθινη ζύμη ή πίτα’, γαλλ. masse, αγγλ. mass]