Αναζήτηση

ασετόν[ἀσετόν] α-σε-τόν ουσ. (ουδ.) {άκλ.} (προφ.): ακετόνη, κυρ. ως ξεβαφτικό νυχιών. [< γαλλ. acétone]

δόντιδό-ντι ουσ. (ουδ.) {δοντ-ιού | -ιών} 1. ΑΝΑΤ.-ΙΑΤΡ. καθένα από τα οστεοειδή όργανα, εμφυτευμένα στις φατνίες των γνάθων, τα οποία προορίζονται για τη μάσηση της τροφής και την άρθρωση των φθόγγων: κούφιο/σάπιο/στραβό/χαλασμένο/χρυσό ~. Η ρίζα, ο αυχένας και η μύλη του ~ιού (: τα τρία μέρη του). Ο πολφός του ~ιού (: οδοντική θηλή). Εξαγωγή/θήκη/στεφάνη/σφράγισμα ~ιού. Αραιά/ίσια/καλοσχηματισμένα/κοφτερά/τεχνητά ~ια. Αστραφτερά/λαμπερά ~ια (βλ. χαμόγελο). Τα τριανταδύο μόνιμα ~ια του ανθρώπου (: τέσσερις κοπτήρες, δύο κυνόδοντες, τέσσερις προγόμφιοι, έξι γομφίοι σε κάθε γνάθο). Η αδαμαντίνη/οδοντίνη/οστεΐνη των ~ιών. Τα ούλα των ~ιών. Νόσοι/φλεγμονές των ~ιών (: τερηδόνα, ουλίτιδα). Ανατολή/κιτρίνισμα των ~ιών. Υγιεινή/φροντίδα των ~ιών (: βούρτσισμα, καθαρισμός, λεύκανση, φθορίωση). Καθημερινή περιποίηση των ~ιών (με οδοντόκρεμα, οδοντικό νήμα, αντισηπτικό στόματος). Ασβέστιο για γερά ~ια. Πονάει το ~ μου (: έχω πονόδοντο). Του τρόχισε το ~ (: ο οδοντίατρος). Του λείπει ένα ~ (βλ. φαφούτης). Πλένω τα ~ια μου. Κόβω (κάτι) με τα ~ια (βλ. δαγκώνω, μασώ).|| (για παιδί:) Του κουνιέται το ~. Άλλαξε ~ια. Βλ. οδοντοστοιχία, τραπεζίτης, φρονιμίτης.|| (για ζώο) ~ια λύκου/σκύλου. Σαρκοφάγο ψάρι με ισχυρά ~ια. ΣΥΝ. οδούς 2. (κατ' επέκτ.) αιχμηρή προεξοχή αντικειμένου και γενικότ. καθετί που μοιάζει με δόντι: τα ~ια του τροχού/της τσατσάρας. Βλ. τόρμος. ● Υποκ.: δοντάκι (το) (οικ.): Το μωρό έβγαλε τα πρώτα του ~ια.|| Μαχαίρι/πριόνι με ~ια (= οδοντωτό). ● Μεγεθ.: δοντάρα (η), δοντάρες (οι) ● ΣΥΜΠΛ.: νεογιλά δόντια βλ. νεογιλός ● ΦΡ.: δείχνει τα δόντια/τα νύχια (του) (μτφ.): επιδεικνύει τη δύναμή του: ~ ~ απειλητικά. Η Επιτροπή έδειξε ~ της, επιβάλλοντας υψηλό πρόστιμο., δεν είναι για τα δόντια του (μτφ.-προφ.): για τις δυνατότητές του, για τις δυνάμεις του., έβγαλε το χρυσό δοντάκι (μτφ.-προφ.): (για μικρό συνήθ. παιδί) μετέλαβε, κοινώνησε., έχει (γερό/μεγάλο) δόντι (μτφ.-προφ.): έχει μέσον, γνωριμίες. Πβ. βύσμα, έχει άκρες, έχει (γερές) πλάτες., μέσα από τα δόντια (του) (μτφ.-προφ.): χωρίς να ακούγεται καθαρά τι λέει: Μουρμούρισε/ψέλλισε/ψιθύρισε κάτι ~ ~ (συνήθ. θυμωμένος)., μιλάω/τα λέω έξω από τα δόντια: με παρρησία, με απόλυτη ειλικρίνεια, χωρίς φόβο και περιστροφές: Είναι αποφασισμένος να τα πει/να μιλήσει ~ ~, ακόμα κι αν στενοχωρήσει μερικούς. Πβ. απερίφραστα, ορθά-κοφτά, σταράτα., πονάει δόντι, βγάζει μάτι (παροιμ.): σε περιπτώσεις που ο τρόπος αντιμετώπισης μιας προβληματικής κατάστασης είναι εντελώς ακατάλληλος: Προσπαθούν να λύσουν τα προβλήματα με τη μέθοδο του ~ ~., πονάει το δοντάκι του (μτφ.-προφ.): είναι ερωτευμένος., ακονίζω τα δόντια μου βλ. ακονίζω, γλίτωσα/σώθηκα/μ' έσωσε απ' του χάρου τα δόντια βλ. χάρος, ήλιος με δόντια βλ. ήλιος, με νύχια και με δόντια βλ. νύχι, οπλισμένος/αρματωμένος σαν αστακός βλ. αστακός, πονάει κεφάλι, κόβει κεφάλι & πονάει δόντι, βγάζει δόντι βλ. κεφάλι, σου χαρίζουν γάιδαρο και τον κοιτάς στα δόντια βλ. χαρίζω, σφίγγω το στόμα/τα δόντια/τα χείλη βλ. σφίγγω, τρίζω τα δόντια (σε κάποιον) βλ. τρίζω [< μεσν. δόντι(ο)ν < μτγν. ὀδόντιον < αρχ. ὀδούς]

κορυφήκο-ρυ-φή ουσ. (θηλ.) & (προφ.) κορφή 1. το πιο ψηλό σημείο· ειδικότ. βουνοκορφή: ~ δέντρου/κεφαλιού/κτιρίου/κύματος/σελίδας. (ΒΟΤ.) ~ βλαστού (: η τρυφερή άκρη του). ΑΝΤ. βάση.|| Απότομη/γυμνή/επιβλητική/χιονισμένη/η ψηλότερη ~. ~ λόφου. Κατάκτηση μιας ~ής. Ανάβαση στην ~. Πβ. κορφοβούνι. Βλ. πλαγιά. 2. (μτφ.) το ανώτερο σημείο κλίμακας, ιεραρχίας: η μοναξιά της ~ής. Μάχη για την/πτώση από την ~. Ανεβαίνω/επιστρέφω/στοχεύω/συνεχίζω/φτάνω στην ~. Αμετάβλητη παρέμεινε η ~ της βαθμολογίας. Κατακτώ/πιάνω την ~ της επιτυχίας. Σταθερά στην ~. Πβ. Έβερεστ, ρετιρέ.|| (συνεκδ.-προφ., για πρόσ.) Είναι/θεωρείται ~ στον τομέα του (: ο καλύτερος, κορυφαίος· πβ. διάνοια, ιδιο-, μεγαλο-φυΐα). 3. ΓΕΩΜ. (σε πολύγωνο ή πολύεδρο) το σημείο όπου τέμνονται πλευρές ή ακμές και το οποίο βρίσκεται απέναντι από την πλευρά ή έδρα που θεωρείται βάση του: ~ κώνου/πυραμίδας/τριγώνου. ● κορυφής: που γίνεται σε επίπεδο αρχηγών ή γενικότ. υψηλά ιστάμενων προσώπων: συμφωνία/συνάντηση/συνδιάσκεψη/συνεργασία/σύνοδος ~ (: ηγεσίας κρατών). ● Υποκ.: κορυφούλα & κορφούλα (η): στη σημ. 1. ● ΣΥΜΠΛ.: κορυφή γωνίας: ΓΕΩΜ. το σημείο όπου ενώνονται οι δύο πλευρές της., Ευρωπαϊκό Συμβούλιο & (Ευρωπαϊκό) Συμβούλιο Κορυφής βλ. συμβούλιο, η κορυφή του παγόβουνου βλ. παγόβουνο, κατά κορυφήν γωνίες βλ. γωνία ● ΦΡ.: από την κορυφή ως τα νύχια & (προφ.) απ' την κορφή ως τα νύχια & (σπάν.-λόγ.) από κορυφής έως/μέχρις ονύχων: σε όλο το σώμα, παντού: Με κοιτούσε ~ ~ (: από πάνω μέχρι κάτω). Ακτινοβολούσε/έγινε μούσκεμα/έσταζε ~ ~. Πβ. πατόκορφα.|| Αλλαγές ~ ~., από την κορυφή ως τον πάτο βλ. πάτος, από την Πόλη έρχομαι και στην κορ(υ)φή κανέλα βλ. κανέλα [< 1: αρχ. κορυφή 2,3: γαλλ. sommet, αγγλ. summit]

μανικιούρμα-νι-κιούρ ουσ. (ουδ.) {άκλ.} 1. αισθητική περιποίηση των χεριών, κυρ. των νυχιών, συνήθ. από επαγγελματία: γαλλικό ~. Κάνω ~. Βλ. ονυχοπλαστική, πεντικιούρ. 2. (συνεκδ.) περιποιημένα νύχια: κομψό/τέλειο ~.|| (ειρων.) Σιγά μη σπάσει/χαλάσει το ~! [< γαλλ. manucure, 1967, αγγλ. manicure]

μυρίζωμυ-ρί-ζω ρ. (μτβ. κ. αμτβ.) {μύρι-σα, μυρί-στηκα, -σμένος, μυρίζ-οντας} 1. αντιλαμβάνομαι μέσω της όσφρησης: ~ ένα άρωμα/τα λουλούδια/το φαγητό. Η μύτη μου είναι μπουκωμένη και δεν ~ τίποτα. Αστυνομικός σκύλος ~σε ναρκωτικά. ΣΥΝ. οσμίζομαι (1), οσφραίνομαι (1) 2. αναδίδω συγκεκριμένη μυρωδιά: ~ει θυμάρι/λιβάνι/μούχλα. ~σε άνοιξη/βροχή. Τα ψάρια είναι πολύ φρέσκα, ~ουν θάλασσα. Τι όμορφα που ~ει (= ευωδιάζει, μοσχοβολά)! Μου ~σε γουρουνόπουλο. ~ει (σαν) κάτι να καίγεται.|| Οι μασχάλες/τα πόδια/το χνότα σου ~ουν (= βρομάνε). Η ανάσα του ~ει σκόρδο. Το δωμάτιο ~ει άσχημα, άνοιξε τα παράθυρα.|| Τα αβγά θα έχουν ~σει (= μπαγιατέψει, χαλάσει) μετά από τόσο καιρό. Το κρέας ~σε (= αλλοιώθηκε). ● μυρίζει (μτφ.): υπάρχει η αίσθηση ότι κάτι, συνήθ. δυσάρεστο ή ύποπτο, συμβαίνει, προμηνύεται, αναμένεται: (Η υπόθεση) ~ απάτη/παγίδα.|| ~σε εκλογές/Χριστούγεννα. ● Παθ.: μυρίζομαι (προφ.) 1. αντιλαμβάνομαι μέσω της όσφρησης κάποιον ή κάτι, συνήθ. κρυφό: Η γάτα ~στηκε τα ψάρια. Θα μας ~στεί το σκυλί, αν μπούμε μέσα. 2. (μτφ.) υποπτεύομαι, υποψιάζομαι ότι συμβαίνει κάτι: ~ σκάνδαλο/φασαρίες. Μας ~στηκαν. Καλά το ~στηκα εγώ, το ένστικτό μου δεν με γελά. Πβ. δι-, προ-αισθάνομαι, ψυλλιάζομαι, παίρνω χαμπάρι/είδηση/πρέφα/μυρωδιά.|| (ποδοσφαιρική αργκό) Ο παίκτης ~εται το γκολ (: είναι ικανός στο σκοράρισμα). ● ΦΡ.: θα/να μυρίσω τα δάχτυλά μου/τα νύχια μου; (μτφ.-προφ.): για να δηλωθεί ότι δεν μπορώ να αντιληφθώ, να καταλάβω ή να προβλέψω κάτι, γιατί δεν έχω επαρκή στοιχεία: Κι εγώ πού θες να το ξέρω, να ~ ~; Πβ. ψυχανεμίζομαι., κάτι βρομά(ει)/μυρίζει μπαρούτι βλ. μπαρούτι, με τον κρίνο βλ. κρίνος, ο ένας/η μία/το ένα του βρομάει (και) ο άλλος/η άλλη/το άλλο του μυρίζει/του ξινίζει βλ. βρομώ, ο Φλεβάρης κι αν φλεβίσει, καλοκαίρι θα μυρίσει βλ. Φλεβάρης, πέρσι κάηκε, φέτος μύρισε/πέρσι ψόφησε, φέτος βρόμησε βλ. πέρυσι, το χρήμα δεν μυρίζει/τα λεφτά δεν μυρίζουν βλ. χρήμα [< μεσν. μυρίζω]

νυχάκινυ-χά-κι ουσ. (ουδ.) 1. (υποκ.) μικρό νύχι και ειδικότ. το νύχι του μικρού δαχτύλου του χεριού. 2. ΤΕΧΝΟΛ. ΤΡΟΦ. ποικιλία ρυζιού. Βλ. καρολίνα, μπασμάτι, πιλάφι. ● ΦΡ.: δεν τον φτάνεις/δεν του μοιάζεις ούτε στο νυχάκι/(μικρό του) δαχτυλάκι/δάχτυλο βλ. δάχτυλο ● βλ. νύχι