σταυρώνω σταυ-ρώ-νω ρ. (μτβ.) {σταύρω-σα, σταυρώ-θηκε, (λόγ. μτχ. -θείς), -μένος, σταυρών-οντας} 1. θανατώνω κάποιον, τοποθετώντας τον πάνω σε σταυρό: (ΕΚΚΛΗΣ.) Ο ~θείς και αναστάς Κύριος.2. σχηματίζω (με τα δάχτυλα του χεριού) το σημείο του σταυρού, με σκοπό να δώσω ευχή, ευλογία ή να εξορκίσω το κακό: ~ουν με το Άγιο Φως το ανώφλι της εξώπορτας τρεις φορές. Ο ιερέας ~ει τους πιστούς με λάδι στο μέτωπο, το πιγούνι, τα μάγουλα και τα χέρια.3. (για μέλη του σώματος ή αντικείμενα) τοποθετώ σε σχήμα σταυρού ή Χ· διασταυρώνομαι: ~σε τα χέρια στο στήθος. ~σε τις γάμπες/τα πόδια της.|| Το αριστερό πόδι ~ει πάνω από το δεξί (: για βήματα χορού).4. (προφ.) σημειώνω σταυρό (ως γραπτό σύμβολο): ~ουν τον υποψήφιο που επιθυμούν. Βλ. ψηφίζω.5. (προφ., συνήθ. με άρνηση) αποκτώ, πετυχαίνω: Δεν ~ει άντρα/γυναίκα/δουλειά. Βγαίνει στη γύρα, μπας και ~σει κανά μεροκάματο/πελάτη. Πού να ~σει μπαλιά. Σε όλο το ταξίδι δεν ~σαμε κουβέντα (: δεν μιλήσαμε καθόλου).6. (μτφ.-προφ.) βασανίζω, ταλαιπωρώ: Με ~ει η αδιαφορία του. Μη με ~εις, σε παρακαλώ! Βλ. πρήζω.7. (σπάν.-μτφ.) παρακαλώ επίμονα, εκλιπαρώ: Με ~σε να μην πω κουβέντα. Βλ. ορκίζω. ● ΦΡ.: κάθομαι/μένω/περιμένω/στέκομαι με σταυρωμένα/δεμένα χέρια/σταυρώνω τα χέρια: μένω άπρακτος, αδρανώ: Με το να καθόμαστε με τα χέρια ~, δεν λύνονται τα προβλήματα. Δεν μπορώ να μένω με ~ ~, όταν οι άλλοι υποφέρουν. Σταύρωσε τα ~ και δεν έκανε τίποτα/περίμενε. Βλ. αδιαφορώ, παραιτούμαι., σταυρώνω τα δάχτυλά μου (προφ.): τοποθετώ τον δείκτη πάνω από το μέσο δάχτυλο για πρόκληση τύχης ή αποτροπή ατυχίας: ~ ~ να μου απαντήσουν θετικά. [< μεσν. σταυρώνω]
αδιαφορώ
αδιαφορώ[ἀδιαφορῶ] α-δια-φο-ρώ ρ. (αμτβ.) {αδιαφορ-είς ..., -ώντας | αδιαφόρ-ησα, -ήσει}: δείχνω αδιαφορία για κάτι ή σπανιότ. κάποιον, δεν δίνω σημασία: ~ εντελώς/πλήρως. ~ για τις εξελίξεις/τα έξοδα/τα λόγια του κόσμου (= αγνοώ, αψηφώ, παραβλέπω)/όλα/την πολιτική/τις συνέπειες/τιμές και διακρίσεις. ~εί για τα παιδιά του (= δεν ενδιαφέρεται, τα παραμελεί, είναι αδιάφορος, ΑΝΤ. νοιάζεται). ~εί για τον κίνδυνο (= τον περιφρονεί). ~ αν σου αρέσει ή όχι/σου κακοφανεί/συμφωνείς ή όχι (πβ. καρφί δεν μου καίγεται). Της παραπονέθηκα, μα εκείνη ~ησε. Δεν ασχολούμαι πλέον με το θέμα, ~ (= με αφήνει αδιάφορο). ΑΝΤ. ενδιαφέρομαι [< μτγν. ἀδιαφορῶ, γαλλ. indifférer]
ορκίζω
ορκίζω[ὁρκίζω] ορ-κί-ζω ρ. (μτβ.) {όρκι-σε, ορκί-στηκα (λόγ.) -σθηκα, -σμένος, ορκιζ-όμενος, ορκίζ-οντας} 1. (συχνά σε επίσημη τελετή ορκωμοσίας) εκφωνώ όρκο που αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση, για να αναλάβει κάποιος αξίωμα ή καθήκον: Ο Σεβασμιότατος μητροπολίτης ~σε τον νέο δήμαρχο. Ο πρόεδρος του τμήματος ~σε τους αποφοίτους.|| (ΙΣΤ., στην Επανάσταση του 1821) Ο μοναχός ~σε τους οπλαρχηγούς.2. αναγκάζω κάποιον να πάρει όρκο ή γενικότ. τον εκλιπαρώ να δώσει τον λόγο του ότι (δεν) θα κάνει κάτι: Τον ~σε στον Θεό να μην αποκαλύψει το μυστικό.|| Την ~σε να του κάνει μια τελευταία χάρη. ● Παθ.: ορκίζομαι1. παίρνω επίσημο όρκο: ~στηκε αξιωματικός/βουλευτής/διδάκτορας/δικηγόρος/υπουργός. ~εται σήμερα η νέα βουλή. Η νέα κυβέρνηση ~στηκε ενώπιον/παρουσία του Προέδρου της Δημοκρατίας. Οι νεοδιορισθέντες εκπαιδευτικοί κλήθηκαν να ~στούν και να αναλάβουν υπηρεσία.|| Οι Ορθόδοξοι ~ονται στο Ευαγγέλιο.|| (προφ.) Πότε ~εσαι (: παίρνεις πτυχίο);|| ~ονται στο όνομά του (: τον σέβονται και τον εμπιστεύονται απόλυτα).2. (γενικότ.) δεσμεύομαι ηθικά, υπόσχομαι ή διαβεβαιώνω: Σου ~ σε ό,τι έχω ιερό, δεν το ήξερα. Δεν σου είπα ψέματα, σου τ' ~. ~στηκε να μην το ξανακάνει. ~στηκαν (αιώνια) αγάπη/εκδίκηση/πίστη/υπακοή/φιλία. Νομίζω ότι έτσι έγινε, αλλά δεν ~ κιόλας. Πβ. δίνω τον λόγο μου/τον λόγο της τιμής μου, ομνύω. [< αρχ. ὁρκίζω]
πρήζω
πρήζωπρή-ζω ρ. (μτβ.) {έπρη-ξα, πρή-ξει, -στηκα, -στεί, πρήζ-οντας, πρη-σμένος} (μτφ.): γίνομαι ενοχλητικός, ταλαιπωρώ, παιδεύω κάποιον: Μας ~ει διαρκώς με την γκρίνια του. Σταμάτα πια να μιλάς, μας ~ξες! Μ' ~ξε, ώσπου να πει το ναι. Την έχει ~ξει να συναντηθούν. ● Παθ.: πρήζομαι: εμφανίζω φούσκωμα, διόγκωση, οίδημα, συνήθ. σε κάποιο μέρος του σώματος: Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ~ονται ελαφρά τα πόδια. Άρχισε να ~εται ολόκληρος, μόλις τον τσίμπησε σφήκα. ~στηκαν οι αδένες/αμυγδαλές του. Έχει ~στεί το δόντι/μάγουλό μου. ~στηκα από το πάχος/το πολύ φαΐ (πβ. σκάω, τουμπανιάζω)/τα φάρμακα. Τα μάτια του έχουν ~στεί από την αϋπνία/το κλάμα/το ξενύχτι. Σηκώθηκα ~σμένη από τον ύπνο. ~σμένη κοιλιά (από την ασιτία). ● ΦΡ.: μου 'πρηξε το συκώτι/τα σ(υ)κώτια/τη χολή/μου τα 'πρηξε (προφ.): με ενόχλησε, με εκνεύρισε πάρα πολύ, μου έσπασε τα νεύρα: Μας ~ ~ με τις θεωρίες του. ~ ~ με τις γκρίνιες/ιδιοτροπίες της. Πβ. με έφερε/έφτασε στο αμήν. ΣΥΝ. μου τρώει τα συκώτια/το συκώτι, μου πρήζει/σπάει/ζαλίζει τ' αρχίδια/τα ούμπαλα βλ. αρχίδι [< μεσν. πρήζω < αρχ. πρήθω]
ψηφίζω
ψηφίζωψη-φί-ζω ρ. (αμτβ. κ. μτβ.) {ψήφι-σα (λόγ. μτχ. ψηφί-σαντες), ψηφί-σει, -στηκε (λόγ. -σθηκε, μτχ. -σθείς, -σθείσα, -σθέν), -στεί (λόγ.) -σθεί, -σμένος, ψηφίζ-οντας} 1. εκφράζω τη γνώμη, την προτίμησή μου με την ψήφο μου· ειδικότ. έχω ή ασκώ το δικαίωμα ψήφου: ~ κατά συνείδηση. ~ουν, για να εκλέξουν νέα κυβέρνηση. ~ εναντίον/κατά/ναι/όχι/υπέρ. ~σαν με ανάταση της χειρός/διά βοής.|| ~ στις βουλευτικές/δημοτικές/εθνικές/περιφερειακές εκλογές. Πού/σε ποιο εκλογικό τμήμα ~εις; Οι ~σαντες στις ευρωεκλογές ανέρχονται σε ...2. επιδοκιμάζω, υποστηρίζω, εγκρίνω κάποιον ή κάτι σε μια ψηφοφορία: ~ έναν βουλευτή/ένα κόμμα/τον νόμο/μια πρόταση/τον προϋπολογισμό/έναν υποψήφιο. ~ει παραδοσιακά την Αριστερά/Δεξιά. ~ λευκό (: ρίχνω λευκό ψηφοδέλτιο). Ποιον/τι ψήφισες; ~στηκε επί της αρχής/κατά πλειοψηφία/ομόφωνα η διάταξη/ο ισολογισμός/το νομοσχέδιο. Η ~σθείσα τροπολογία. Τα ~σθέντα μέτρα. ΣΥΝ. υπερψηφίζω ΑΝΤ. καταψηφίζω ● ΦΡ.: ψηφίζω κάποιον και με τα δύο χέρια & ψηφίζω με χέρια και με πόδια: υποστηρίζω ένθερμα κάποιο κόμμα ή υποψήφιο, το(ν) ψηφίζω με πολλή προθυμία., ρίχνω/ψηφίζω (μαύρο) δαγκωτό βλ. δαγκωτός, ψηφίζω κάποιον/κάτι μονοκούκι βλ. μονοκούκι, ψηφίζω παρών βλ. παρών [< αρχ. ψηφίζω]
ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΑΘΗΝΩΝ
Πανεπιστημίου 28, 106 79, Αθήνα 210 3664700 Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
