σύκο [σῦκο] σύ-κο ουσ. (ουδ.): ΒΟΤ. σχεδόν σφαιρικό και μαλακό φρούτο με πράσινη ή σκούρα μοβ φλούδα, υπόλευκη γλυκιά σάρκα και κόκκινο-λευκό εσωτερικό με πολλά σπόρια, που τρώγεται νωπό ή αποξηραμένο: άγρια/άσπρα/βασιλικά/μαύρα/ξερά/πρώιμα ~α. Γλυκό του κουταλιού ~ (πβ. συκαλάκι). Βλ. τσαπέλα. ● ΦΡ.: λέω τα σύκα-σύκα και τη σκάφη-σκάφη: μιλώ ξεκάθαρα, με ευθύτητα, χωρίς να μασώ τα λόγια μου. Πβ. τα λέω/μιλάω έξω από τα δόντια., καλόμαθε/γλυκάθηκε η γριά στα σύκα (θα φάει/κι έφαγε και τα συκόφυλλα) βλ. γριά [< αρχ. σῦκον]
συκομουριά συ-κο-μου-ριά ουσ. (θηλ.): ΒΟΤ. διασταύρωση μουριάς και συκιάς που έχει φύλλα όμοια με της μουριάς και καρπούς παρόμοιους με μικρά σύκα. [< μτγν. συκομορέα]
συκοφάγος συ-κο-φά-γος ουσ. (αρσ.): ΟΡΝΙΘ. αποδημητικό ωδικό πτηνό (επιστ. ονομασ. Oriolus oriolus) με χρώμα κίτρινο και μαύρο ή πράσινο. Βλ. -φάγος. [< πβ. μτγν. συκοφάγος 'αυτός που τρώει σύκα']
συκοφαντία συ-κο-φα-ντί-α ουσ. (θηλ.): ψευδής κατηγορία εναντίον κάποιου με στόχο τη δυσφήμιση· συκοφάντηση: άθλια/αισχρή/κοινή ~.|| Θύμα/υπόθεση ~ας. ~ες και ύβρεις. Προσπάθεια ~ας και σπίλωσης του ονόματος κάποιου. Μήνυση για ~. Κατέρρευσε η ~ εις βάρος μας. Πβ. διαβολή, λασπολογία. [< αρχ. συκοφαντία]
συκοφαντώ [συκοφαντῶ] συ-κο-φα-ντώ ρ. (μτβ.) {συκοφαντ-είς ..., -ώντας | συκοφάντ-ησα, -ούμαι, -ήθηκα, -ημένος}: διαδίδω συκοφαντίες: ~ούν τον θεσμό/το κόμμα. Τον ~ησαν στο αφεντικό του. ~ήθηκε για προδοσία/ότι δήθεν έκλεψε/ως καταχραστής. Πβ. διαβάλλω, διασύρω, δυσφημίζω, κακολογώ, κατα~, λασπολογώ. [< αρχ. συκοφαντῶ]
συκόφυλλο
συ-κό-φυλ-λο ουσ. (ουδ.): φύλλο συκιάς. ● ΦΡ.: καλόμαθε/γλυκάθηκε η γριά στα σύκα (θα φάει/κι έφαγε και τα συκόφυλλα) βλ. γριά [< μτγν. συκόφυλλον]
γριά
γριάγρι-ά ουσ. (θηλ.) 1. (συνήθ. μειωτ.) ηλικιωμένη γυναίκα: ο γέρος κι η ~. Πβ. γερόντισσα, γιαγιά, γραία.|| (κ. ως επίθ.) ~ γειτόνισσα. Είναι ~. Βλ. καλο-, κωλό-, μουστό-, μπαμπό-, παλιό-, σκατό-γρια. ΑΝΤ. νέα, νεαρή.2. (προφ.) (συνήθ. + κτητ. αντων.) χαρακτηρισμός ηλικιωμένης γυναίκας από τον σύζυγο ή τα παιδιά της: Πήγε να δει τη ~ του (= τη μάνα του). ● Υποκ.: γριούλα (η):Βλ. κυρούλα. ● ΣΥΜΠΛ.: γριά αλεπού βλ. αλεπού, μαλλί της γριάς βλ. μαλλί ● ΦΡ.: καλόμαθε/γλυκάθηκε η γριά στα σύκα (θα φάει/κι έφαγε και τα συκόφυλλα) & γλυκάθηκε η γριά στο μέλι, θα φάει και το κουβέλι (παροιμ.): για να δηλωθεί ο εθισμός σε απολαύσεις και η δυσκολία με την οποία κάποιος τις αποχωρίζεται., εδώ ο κόσμος καίγεται/χάνεται και η γριά/το μουνί χτενίζεται βλ. χτενίζω, η γριά/η παλιά (η) κότα έχει το ζουμί βλ. ζουμί, λέγε λέγε το κοπέλι, κάνει την κυρά/τη γριά και/να θέλει βλ. κοπέλι ● βλ. γέρος [< μεσν. γριά ]
δυσφήμιση
δυσφήμισηδυ-σφή-μι-ση ουσ. (θηλ.) & δυσφήμηση: διάδοση ισχυρισμών, στοιχείων, πληροφοριών, συμβάντων που δημιουργούν αρνητική εικόνα για κάποιον ή κάτι ή θίγουν τα συμφέροντά του: διεθνής/επαγγελματική/προσωπική ~. ~ προϊόντων/υπηρεσιών.|| Ενέργειες/παραβάσεις που συνιστούν ~ του αθλήματος. Πβ. αμαύρωση, διαπόμπευση, διασυρμός, δυσφημισμός, συκοφάντηση. ΑΝΤ. διαφήμιση (3) ● ΣΥΜΠΛ.: απλή δυσφήμιση: ΝΟΜ. αδίκημα σύμφωνα με το οποίο τιμωρείται όποιος με οποιονδήποτε τρόπο ενώπιον τρίτου ισχυρίζεται ή διαδίδει κάτι μεμπτό, επιλήψιμο για κάποιον, βλάπτοντας έτσι την τιμή και την υπόληψή του., συκοφαντική δυσφήμιση: ΝΟΜ. αδίκημα το οποίο διαπράττει κάποιος που διαβάλλει συνειδητά κάποιον άλλο ενώπιον τρίτου: μήνυση/ποινική δίωξη για ~ ~. ~ ~ σε βάρος ... [< γαλλ. diffamation]
τσαπέλα
τσαπέλατσα-πέ-λα ουσ. (θηλ.): αρμαθιά από ξερά σύκα. [< ιταλ. ciambella ή βεν. zambela]
-φάγος & -φαγος
-φάγος & -φαγος, ος, ο (λόγ.) επίθημα επιθέτων ή ουσιαστικών με αναφορά σε 1. άνθρωπο ή ζώο που τρέφεται με συγκεκριμένη κατηγορία ή ποσότητα τροφής: κρεατο-φάγος/χορτο~.|| Λιγό-φαγος (πβ. λιτο-δίαιτος).|| Μυρμηγκο-φάγος/ξυλο~/πτωματο~/σαρκο~/φυλλο~.|| (περιληπτ.) (Τα) παµ-φάγα/φυτο~.2. (μτφ.) άτομο με πάθος για ό,τι εκφράζει η πρωτότυπη λέξη: βιβλιο-φάγος (βλ. -φιλος).3. καταπατητή: οικοπεδο~.4. ασθένεια: τριχο~.
ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΑΘΗΝΩΝ
Πανεπιστημίου 28, 106 79, Αθήνα 210 3664700 Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
