Αναζήτηση

αντι- & αντί- & αντ- & ανθ-{ανθ- πριν από λέξη που παλαιότ. έπαιρνε δασεία} πρόθημα που δηλώνει 1. αντίθεση, εναντίωση: αντι-πρόταση. Αντί-λογος. Ανθ-υγιεινός.|| (το εντελώς αντίθετο:) Αντι-ήρωας. Αντί-θεος (= o διάβολος). 2. αντιμετώπιση, καταπολέμηση: αντι-αλλεργικός/~καρκινικός/~ρατσιστικός. Αντι-τορπιλικό. 3. αντικατάσταση, αναπλήρωση, ισοδυναμία: αντι-πρόεδρος.|| Αντι-κλείδι. Αντί-γραφο.|| Αντ-άξιος. 4. ανταπόδοση: αντι-χάρισμα.|| Αντ-εκδίκηση. 5. προβαθμίδα αξιώματος: αντι-συνταγματάρχης/~στράτηγος.

ονοματικός, ή, ό [ὀνοματικός] ο-νο-μα-τι-κός επίθ.: που σχετίζεται με το όνομα: (ΓΛΩΣΣ.) ~ός: τύπος (: ουσιαστικό ή επίθετο). ~ή: κατάληξη. ~ό: σύνολο (: που έχει στον πυρήνα του έναν ονοματικό τύπο). ~ές: δομές/προτάσεις.|| (ονομαστικός) ~ός: κατάλογος. (ΟΙΚΟΝ.) ~ές: μετοχές. ● ΣΥΜΠΛ.: ονοματική φράση: ΓΛΩΣΣ. που σχηματίζεται από ένα ή περισσότερα ονόματα, τα άρθρα και τους προσδιορισμούς που τα συνοδεύουν και γενικότ. κάθε συντακτικό στοιχείο που λειτουργεί ως όνομα: απλή/λεξική ~ ~. Κάθε ~ ~ κληρονομεί το γένος, τον αριθμό και την πτώση του ουσιαστικού που λειτουργεί ως κεφαλή της. Βλ. ρηματική φράση. [< γαλλ. phrase nominale] , ονοματικός προσδιορισμός: ΓΡΑΜΜ. που προσδίδει ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα στο όνομα, συνήθ. ουσιαστικό, της πρότασης στο οποίο αναφέρεται: π.χ. Ο Σολωμός, ο ποιητής (: παράθεση). Ο καλός μαθητής (: επιθετικός προσδιορισμός). Βλ. επιρρηματικός προσδιορισμός. [< μτγν. ὀνοματικός, γαλλ. nominal]

ρηματικός, ή, ό ρη-μα-τι-κός επίθ.: ΓΡΑΜΜ. που σχετίζεται με το ρήμα ή προέρχεται από αυτό: ~ός: τύπος. ~ή: ενέργεια. ~ό: επίθετο/θέμα/ουσιαστικό/παράγωγο/σύνολο/σύστημα. ~οί: χρόνοι. Βλ. ονοματικός. ● ΣΥΜΠΛ.: ρηματική διακοίνωση (διπλωματικός όρ.): ανεπίσημο και ανυπόγραφο διπλωματικό έγγραφο, διατυπωμένο σε τρίτο πρόσωπο: Ο πρεσβευτής απέστειλε/επέδωσε ~ ~ στην κυβέρνηση. Εκδόθηκε ~ ~ από το Υπουργείο Εξωτερικών. Βλ. μεμοράντουμ. [< γαλλ. note verbale] , ρηματική φράση: ΓΛΩΣΣ. αυτή που αποτελείται από το ρήμα, το συμπλήρωμά του, αν υπάρχει, και τους προσδιορισμούς που το συνοδεύουν. Βλ. ονοματική φράση. [< γαλλ. phrase verbale] [< μτγν. ῥηματικός]

στερεότυπος, η, ο στε-ρε-ό-τυ-πος επίθ. 1. (μτφ.) που παρουσιάζεται με την ίδια μορφή, που επαναλαμβάνεται σχεδόν μηχανικά, χωρίς μεταβολές, παραλλαγές: ~ος: επίλογος/ήχος (πβ. μονότονος)/λόγος/μύθος/τρόπος. ~η: αντίδραση/απάντηση/άποψη/διαδικασία/επανάληψη/ερώτηση/μορφή. ~ες: αντιλήψεις/συμπεριφορές. ~ο: κείμενο (ευχών)/μοντέλο. Αναπαράγουν/ανατρέπουν τη ~η εικόνα της γυναίκας, όπως αυτή προβάλλεται από τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης. ΣΥΝ. στερεοτυπικός ΑΝΤ. πρωτότυπος 2. ΦΙΛΟΛ. (για κείμενο, ιδ. αρχ. ελλην. ή λατ.) που έχει τυπωθεί χωρίς ερμηνευτικά σχόλια ή περικοπές: ~η: έκδοση. 3. ΤΥΠΟΓΡ. που τυπώθηκε με τη μέθοδο της στερεοτυπίας. Βλ. -τυπος². ● Ουσ.: στερεότυπο (το) {στερεοτύπ-ου} 1. {κυρ. στον πληθ.} (μτφ.) προκατασκευασμένη, απλουστευτική και υπεργενικευμένη σύλληψη, σχετική με τα τυπικά χαρακτηριστικά μιας ομάδας ατόμων, μιας κατάστασης, της πραγματικότητας και κατ' επέκτ. συμπεριφορά που βασίζεται σε αυτή: ανδρικό/γυναικείο/διαχρονικό/ιδεολογικό ~. Εθνικιστικά ~α και εθνικοί μύθοι. Κοινωνικά ~α και προκαταλήψεις/ρατσισμός. Διαμόρφωση ~ων. Αναπαράγω/ανατρέπω/γκρεμίζω/δημιουργώ/διαψεύδω/καταρρίπτω τα ~α. Ξεφεύγω από τα ~α. Ένα ~ επικρατεί/ισχύει/κυριαρχεί. Το μυαλό τους λειτουργεί με ~α. Αναπαραγωγή/κατάρριψη ~ων. Πβ. κλισέ. 2. ΤΥΠΟΓΡ. η τυπογραφική πλάκα που χρησιμοποιείται στη μέθοδο της στερεοτυπίας. ΣΥΝ. κλισέ (2) [< αγγλ. stereotype, 1922, γαλλ. stéréotype, 1954] ● ΣΥΜΠΛ.: στερεότυπη/παγιωμένη φράση/έκφραση & ιδιωματική έκφραση: ΓΛΩΣΣ. σταθερός συνδυασμός λέξεων ή τύπων τους με ειδική σημασία που δεν συνάγεται από αυτή της καθεμίας χωριστά: π.χ. με ανοιχτές αγκάλες, έφαγε τη ζωή με το κουτάλι. Βλ. λογότυπο, σύμπλοκο. ΣΥΝ. ιδιωματισμός (2), ιδιωτισμός [< γαλλ. stéréotypé, γερμ. stereotyp, αγγλ. stereotypic(al)]

ύφος

[ὕφος] ύ-φος ουσ. (ουδ.) {ύφους} 1. ο τρόπος με τον οποίο μιλά, εκφράζεται ή συμπεριφέρεται κάποιος και ο οποίος αντανακλά την ψυχική του διάθεση: αγέρωχο/άγριο/αθώο/απορημένο/απότομο/δασκαλίστικο/δηκτικό/ειρωνικό/επιβλητικό/επιθετικό/επιτακτικό/ευγενικό/λυπημένο/μελαγχολικό/μυστηριώδες/ξινισμένο/πένθιμο/περισπούδαστο/πηγαίο/προκλητικό/σκληρό/σοβαρό/τυπικό/χαρούμενο ~. Απάντησε με/σε αυστηρό/βλοσυρό/έντονο/οξύ/οργισμένο ~. 2. ΓΛΩΣΣ. το επίπεδο της γλωσσικής χρήσης το οποίο καθορίζεται από παράγοντες, όπως ο ρόλος του ομιλητή στο εκάστοτε επικοινωνιακό περιβάλλον ή η κοινωνική περίσταση· ειδικότ. τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά ενός κειμενικού είδους: απέριττο/απλό/γλαφυρό/δραματικό/επίσημο/επιτηδευμένο/κομψό/λαϊκό/λιτό/πομπώδες/προσωπικό/σατιρικό ~.|| Δημοσιογραφικό/επιστημονικό/λογοτεχνικό/ποιητικό ~. Το ~ του μυθιστορήματος. Στοιχεία ~ους. Πβ. γραφή. 3. ιδιαίτερος τρόπος καλλιτεχνικής έκφρασης που χαρακτηρίζει ένα άτομο, μια ομάδα ή μια συγκεκριμένη περίοδο, τεχνοτροπία: αναγεννησιακό/αρχιτεκτονικό/διακοσμητικό/ζωγραφικό/μοντέρνο/ρομαντικό ~. Πβ. ρυθμός, στιλ. ● Υποκ.: υφάκι (το): (ειρων.) στη σημ. 1: περίεργο ~. Μου έκανε παρατήρηση με ~. Μην παίρνεις αυτό το ~, όταν μου μιλάς. Πβ. στιλάκι. ● ΣΥΜΠΛ.: το πνεύμα και το ύφος βλ. πνεύμα ● ΦΡ.: ήθος και ύφος/ύφος και ήθος: (για πρόσ. ή αφηρημένη έννοια) χαρακτήρας και τρόπος συμπεριφοράς: πολιτικό ~ ~. Το ~ ~ της εξουσίας., παίρνει ύφος (αρνητ. συνυποδ.): συχνά αλαζονικό ή φιλάρεσκο: Μην ~εις ~! Βλ. αέρας, πόζα, τουπέ.|| ~ ~ αρχηγού (= αρχηγικό)., (με) ύφος χιλίων (/δέκα/εκατό/πολλών/σαράντα) καρδιναλίων βλ. καρδινάλιος [< μτγν. ὕφος ‘ύφασμα, δίχτυ, κείμενο (για λογοτεχνικό έργο)’, γαλλ.-αγγλ. style 2: αγγλ. register]